ویکی دُرج، کتابخانه آزاد شعر پارسی
مهمان خوش آمدید. ورود     ( ثبت نام ) کتابها | زندگینامه ها | جستجوی پیشرفته | درباره دُرج | راهنمای ساخت دفترچه شعر در ویکی دُرج | پادکست دُرج
RSS   RSS
 

راهبری


جستجوی سریع در ویکی دُرج
»



قصیده مرآت الصفا، در حکمت و تکمیل نفس

RSS
تغییر یافته در 2011/08/16 18:58 توسط Administrator دسته‌بندی شده به عنوان خاقانی, شعر کهن
دل مـن پــیـر تــعـلـیـم اسـت و مـن طـفـل زبــان دانـشدم تــســلــیـم ســر عــشــر و ســر زانـو دبــســتــانــش
نـه هر زانـو دبـسـتـان اسـت و هر دم لـوح تـسـلـیمـشنـه هـر دریا صـدف دار اسـت و هـر نـم قـطـره نـیسـانـش
سـر زانـو دبــسـتـانـی اسـت چـون کـشـتـی نـوح آن راکــه طــوفــان جــوش درد اوســت جــودی گـرد دامـانـش
خــود آن کـس را کـه روزی شـد دبــسـتــان از سـر زانـونـه تــا کـعـبــش بــود جـودی و نـی تــا سـاق طـوفـانـش
نـه مـرد ایـن دبـسـتـان اسـت هـرگـز جـنـبـشـی در ویبــهــر دم چــار طــوفــان نــیـســت در بــنــیـاد ارکــانــش
دبــســتــان از سـر زانـوسـت خــاص آن شـیـر مـردی راکـه چــون ســگ در پــس زانـو نـشــانـد شــیـر مـردانـش
کـسـی کـز روی ســگ جــانـی نـشـیـنـد در پــس زانـوبـه زانو پـیش سـگـسـاران نـشـسـتـن نیسـت امـکـانـش
کسی کاین خـضر معنی راست دامن گیر چـون موسیکــف مــوســی و آب خــضــر بـــیــنــی در گــریــبـــانــش
همـه تـلـقـینش آیاتـی کـه خـامـوشـی اسـت تـاویلـشهمـه تـعـلـیمـش اشـکـالـی کـه نـادانی اسـت بـرهانـش
مــرا بـــر لــوح خــامــوشــی الــف، ب، ت نــوشــت اولکـه درد سـر زبـان اسـت و ز خـامـوشـی اسـت درمـانش
نـخـسـت از مـن زبـان بـسـتـد کـه طـفـل انـدر نوآمـوزیچـو نـایـش بـی زبــان بــایـد نـه چـون بـربـط زبــان دانـش
چـو مـاندم بـی زبـان چـون نای جـان در من دمید از لـبکـه تــا چـون نـای سـوی چـشـم رانـم دم بــه فـرمـانـش
چــنـان در بــوتــه تــلـقــیـن مـرا بــگـداخــت کـانـدر مـننه شـیطـان مـاند و وسـواسـش نه آدم ماند و عـصـیانش
بـه گوش من فـرو گـفـت آنچـه گـر نسـخـت کـنم شـایدصــحــیــفــه صــفــحــه گــردون و دوده جــرم کــیـوانــش
نـوشـتــم ابــجــد تــجــریـد پــس چـون نـشـره طـفـلـاننـگــاریـدم بــه ســرخ و زرد ز اشــک و چــهـره هـزمـانـش
چـو از بـرکردم این ابـجـد که هسـت از نیسـتـی سرشز یـادم شــد مـعــمــائی کــه هـســتــی بــود عــنـوانـش
چـو دیـدم کـاین دبـسـتـان راسـت کـلـی عـلـم نـادانـیهـر آنـچـم حـفـظ جـزوی بــود شـسـتـم ز آب نـسـیـانـش
زهـی تــحــصـیـل دانـائی کـه سـوی خــود شـدم نـادانکــه را اســـتـــاد دانــا بـــود چـــون مــن کـــرد نــادانــش
چـو طـوطـی کآیـنـه بـیـنـد شـنـاسـد خـود بـیـفـتـد پـیچـو خـود در خـود شـود حـیران کـنـد حـیرت سـخـنـدانش
در این تـعـلـیم شـد عـمـر و هنـوز ابـجـد هـمـی خـوانـمنــدانــم کــی رقــوم آمــوز خــواهــم شــد بــه دیــوانــش
هـنـوزم عـقـل چــون طـفـلـان ســر بــازیـچــه مـی داردکــه ایـن نـارنـج گــون حــقــه بــه بــازی کــرد حــیـرانـش
نـظــاره مـی کـنـم ویـحــک در ایـن هـنـگـامـه طــفــلـانکـه مشـکـین مهره آسـوده اسـت و نیلی حـقـه گردانش
بــه پــایـان آمـد ایـن هـنـگــامـه کــایـنـک روز آخــر شــدبـود هـر جـا کـه هـنـگـامـه اسـت شـب هنـگـام پـایانـش
خـرد نـاایـمـن اسـت از طـبـع ز آن حـرزش کـنـم حـیـرتچــو مــوســی زنــده در تــابــوت از آن دارم بــه زنـدانـش
خــرد بــر راه طــبــع آیـد کــه مـهـد نـفــس مـوســی راگـذر بـر خـیل فـرعـون اسـت و نـاچـار اسـت ز ایـشـانـش
هـوا مـی خــواســت تــا در صــف بــالـا بــرتــری جــویـدگـرفــتــم دســت و افــکـنـدم بــه صــف پــای مـاچــانـش
بــه اول نــفــس چــون زنــبــور کــافــر داشــم لــیــکــنبــه آخــر یـافــتــم چــون شــاه زنـبــوران مـســلــمـانـش
مگـر می خـواسـت تـا مـرتـد شـود نفـس از سـر عـادتمـرا ایـن سـر چـو پـیـدا شـد بــریـدم سـر بــه پــنـهـانـش
مــیــان چـــار دیــواری بـــه خـــاکــش کــردم و از خــونســر گـورش بــیـنـد و دم چــو تــلـقــیـم کــردم ایـمـانـش
کـه گـور کـشـتـگـان بـاشـد بـه مـون انـدوده بـیرون سـوولـیـکــن ز انـدرون بــاشــد بــه مـشــک آلـوده رضــوانـش
نـتــرســم زآنـکـه نـبــاش طــلـیـعــت گـور بــشــکــافــدکـه مـهـتــاب شـریـعـت را بــه شــب کـردم نـگـهـبــانـش
ز گــور نـفــس اگــر بــر رســت خــار الــحــمـدلــلـه گــوبــرون سـوخـار دیـدسـتـی درون سـو بـیـن گـلـسـتـانـش
مـرا هـمـت چـو خـورشـید اسـت شـاهنـشـاه زنـد آسـاکـه چـرخـش زیر ران اسـت و سـر عـیسـاسـت بـر رانش
بـلـی خـود هـمـت درویـش چـون خـورشـیـد مـی بــایـدکـه ســامـانـش هـمـه شــاهـی و او فـارغ ز ســامـانـش
سـلـیمـانی اسـت این همت بـه ملـک خـاص درویشـیکــه کــوس رب هـب لـی مـی زنـنـد از پــیـش مـیـدانـش
دو بــت بــیـنـی جـهـان و جـان فـتــاده در لـگـد کـوبــشدو ســگ بــیـنــی نــیـاز و آز بــســتــه پــیـش دربــانــش
زهـی خـضـر سـکـنـدر دل هـوا تــخــت و خـرد تــاجــشزهی سـرمـسـت عـاقـل جـان، بـقـا نـزل و رضـا خـوانـش
دو خـازن فـکـر و الـهامش دو حـارس شـرع و تـوفـیقـشدو ذمـی نـفـس و آمـالـش دو رسـمـی چـرخ و کـیهـانـش
نـه چـون چـیپـال هنـد از جـور تـخـتـی کـرده طـاغـوتـشنـه چـون خـاقـان چـیـن از ظـلـم تــاجـی داده طـقـیـانـش
ز بــهـر مـطـبــخ تــسـلـیـم هـیـمـه تــخـت چــیـپــالـشبـــرای مــرکـــب اخـــلــاص نــعـــل از تـــاج خـــاقـــانــش
چـــــو در مــــیــــدان آزادی ســــواریــــش آرزو کــــردیســر آمــال بـــودی گــوی و پـــای عــقــل چــوگــاتــنــش
دلـم قـصـر مـشـبــک داشـت هـمـچــون خــان زنـبــورانبـــرون ســـاده درو بـــام و درون نـــعـــمـــت فـــراوانـــش
نــه خــان عــنــکــبـــوت آســا ســرا پــرده زده بـــیــروندرون ویــرانــه و بــرخــوان مــگــس بــیـنــنــد بــریــانــش
نه چـون ماهی درون سـو صـفـر و بـیرون از درم گنجـشکـه بـیـرون چـون صـدف عـور و درون سـو از گـهـر کـانـش
بــرفـتـم پــیـش شـاهـنـشـاه هـمـت تـا زمـیـن بــوسـماشــارت کــرد دولــت را کــه بــالــا خــوان و بــنـشــانـش
بـه خـوان سـلـوتـم بـنشـاند و خـوان حـاجـت نبـود آنجـاکــه اشــکــم چــون نـمــک بــود و رخ زریـن نـمـکــدانـش
بــه دسـتــم دوسـتــکـانـی داد جـام خـاص خـرسـنـدیکه خـاک جـرعـه چـین شـد خـضـر و جـرعـه آب حـیوانش
کـسـی کـاین نزل و منزل دید ممکـن نیسـت تـحـویلشکسی کاین نقل و مجـلس یافت حـاجـت نیست نقلانش
مرا چـون دعـوت عـیسـی اسـت عـیدی هر زمان در دلدلــم قـــربـــان عـــیــد فـــقــر و گــنــج گــاو قــربـــانــش
مــرا دل گــفــت گــنــج فــقــر داری در جــهـان مــنـگــرنـعــیـم مـصــر دیـده کـس چــه بــایـد قــحــط کـنـعــانـش
بــن دامـان شـبــسـتـان کـن بــه شـرط آنـکـه هـر روزیبــســاطـی ســازی از رخــســار و جــارویـی ز مـژگـانـش
چــو بــرانـد اســب عــمـرت را عــوانـان فــلـک ســخــرهچـه جـوئی زین عـلـف خـانه کـه قـحـط افـتـاد درد خـانش
نـیـابـی جـو خـنـوری را کـه دوران سـوخـت بــنـگـاهـشنــبــیـنــی نــان تــنــوری راکــه طــوفــان کــرد ویــرانــش
بــدیـدی جـو بــه جـو گـیـتــی نـدارد جـو در ایـن خـرمـنمـخـر چـون تـرک جـو گـفـتـی بـه یـک جـو نـاز دهـقـانـش
چـو صـرع آمیخـت بـا عـقـلی نه سـر ماند نه دسـتـارشچــو دزد آویـخــت بــر بــاری نـه خــر مــانـد نـه پــالــانـش
فلک هم تـنگ چـشمی دان که بـر خـوان دفع مهمان راز روز و شب دو سـگ بـسـتـه اسـت خـوانسـالار دورانش
نـتـرسـی زین سـگ ابـلـق کـه دریده اسـت پـیش از تـوبـسـی شـیران دنـدان خـای و پـی کـرده اسـت دنـدانش
بــه چـرخ گـنـدنـاگـون بــر دو نـان بـیـنـی ز یـک خـوشـهکــه یـک دیـگ تــو را گــشــنـیـز نــایـد زان دو تــا نــانــش
بـدیـن نـان ریـزه هـا مـنـگـر کـه دارد شـب بـرین سـفـرهکـه از دریـوزه عـیـسـی اســت خــشـکـاری در انـبــانـش
نـمـاز مـرده کـن بــر حــرص لـیـکـن چــون وضـو ســازیکـه بــی آبــی اسـت عـالـم را و در حــیـضـنـد سـکـانـش
وگـر گـویـم تـیـمـم کـن بــه خـاکـی چـون کـنـی کـانـجـابــه خــون کــشــتــگــان آبــوده شــد خــاک بــیـابــانــش
نــهــاد تــن پـــرســتــان را گــل خــنــدان گــلــخــن داندرون سـو خـبــث و نـاپــاکـی، بــرونـسـو در و مـرجـانـش
سـگـان آز را عـیـد اســت چــون مـیـر تــو خــوان ســازدتــو شــیـری روزه مــیـدار و مــبــیـن در ســبــع الــوانــش
نـعــیـم پــاک بــســتــانـد، چــو کــرد آلــوده بــســپــاردنـه شــرم از آبــدســت آیـد نـه نـنــگ از آب دســتــانــش
دریـغــا کــاش دانـســتــی کـه در گـلـخــن مـی افــزایـدز چـــنـــدیــن خـــوردن خـــون رزان و خـــون حـــیــوانــش
بـگـو بــا مـیـر کـانـدر پـوسـت سـگ داری و هـم جـیـفـهســگ از بــیـرون در گــردد تــو هـم کــاســه مـگــردانـش
کـشـف در پـوسـت مـیـرد لـیک افـعـی پـوسـت بـگـذاردتـو کم ز افعـی نه ای در پـوسـت چـون ماندی بـجـامانش
ســلـیـمـانـی مـکـن دعــوی نـخــســت ایـن دیـوانـی رابــکــش یــا بــنــد کــن یــا کــار فــرمــا یــا بـــرون رانــش
چــو جــان کـار فـرمـایـت بــه بــاغ خــلـد خــواهـد شــدحــواس کــار کــن در حــبــس تــن مــگــذار و بــرهـانـش
کـه خـوش نبـود کـه شـاهنشـه ز غـربـت بـاز مـلـک آیدبـــه مــانــده خــاصــگــان در بـــنــد او فــارغ در ایــوانــش
ســفــر بــیـرون ازیـن عــالـم کــن و بــالـای ایـن عــالـمکه دل زین هر دو مسـتـغنی اسـت بـرتـر زین وزان دانش
دو عـالـم چــیـسـت دو کـفـه اسـت مـیـزان مـشـیـت راوزیـن دو کــفــه بــیـرون اســت هـر کــو هـســت وزانـش
زنـی بــاشـد نـه مـردی کـز دو عـالـم خــانـه ای ســازدکـه نـاهـید اسـت نـی کـیوان کـه بـاشـد خـانـه مـیزانـش
ز خـاک پــای مـردان کـن چـو بــخـت حـاسـبــان تـاجـتوگــر تــاج زرت بــخــشــنــد ســر درد زد و مــســتــانـش
نه درویش اسـت هرکـش تـاج سـلـطـانی کـند سـغـبـهکه درویش آنکه سـلطـانی و درویشـی اسـت یکـسـانش
دگـر صـف خـاص تـر بــیـنـی در او درویـش سـلـطـان دلکــه خــاک پــای درویـشــان نـمــایـد تــاج ســلــطــانــش
نه خـود سـلطـان درویشـان خـاص اسـت احـمد مرسـلکـه از نـون والـقـلـم طـغـر اســت بــر مـنـشـور فـرقـانـش
چـو درویشـی بـه درویشـان نظـر بـه کن که قـرص خـوربــه عــریـانـان دهـد زربــفــت و خــود بــیـنـنـد عــریـانـش
ســخــا هـنـگـام درویـشـی فـزون تــر کـن کـه شــاخ زرچـــو درویــش خــزان گــردد پـــدیــد آیــد زر افــشــانــش
سـخــا بــهـر جــزا کـردن ربــا خــواری اســت در هـمـتکــه یـک بــدهـی و آنـگــه ده جــزا خــواهـی زیـز دانــش
ز بــدگــر نــیـکــوی نــایـد تــو عــذرش ز آفــریـنــش نــهکه معذور اسـت مار ار نیسـت چـون نحـل عسـل شانش
و گــرچــه نــحــل وقــتــی نــوش بــارد نـیـش هـم داردتــو آن مـنـگـر کــه اوحــی ربــک آمـد وحــی در شــانـش
مــیــالــای ار تــوانــی دســت ازیــن آلــایــش گــیــتــیکـه دنیا سـنگ اسـتـنجـاسـت و آلـوده اسـت شـیطـانش
رقــمـهـائی کـه مـرمـوز اســت انـدر خــرقــه از بــخــیـهرقـوم لـوح مـحــفــوظ اســت اگـر خــوانـی بــه ایـقــانـش
هــمــه کــس عــاشــق دنــیــا و مــا فــارغ ز غــم ایــراغم معشـوق سـگ دل هسـت بـر عشـاق سـگ جـانش
بــدیـن اقـبــال یـک هـفــتــه کـه بــفــزایـد مـشــو غــرهکه چون ماه دو هفتـه است آن کز افزونی است نقصانش
بــه چـالـاکـی بــه بــیـد انـجــیـر مـنـگـر در مـه نـیـسـانبــدان افــتــادگــی بــنــگــر کــه بــیــنــی مــاه آبـــانــش
ز چـــرخ اقــبـــال بـــی ادبـــار خــواهــی او نــدارد هــمکــه اقــبـــال مــه نــو هــســت بـــا ادبـــار ســرطــانــش
بــقـائی نـیـســت هـیـچ اقـبــال را چــنـد آزمـودســتــیخــود ایـنـک لـابــقـا مـقـلـوب اقـبــال اســت بــرخــوانـش
بــتــرس از تــیــربــاران ضــعــیــفــان در کــمــیـن شــبکـه هـر کـو هـسـت نـالـان تــر قـوی تـر زخـم پــیـکـانـش
حـذر کـن ز آه مـظـلـومی کـه بـیدار اسـت و خـون بـارانتــو شـب خـفـتــه بــه بــالـیـن تــو سـیـل آیـد ز بــارانـش
ز تــعــجــیـل قــضــای بــد، پــنـاهـی ســاز کـانـدر پــیبــه خــاک افـکـنـده ای داری کـه لـرزد عـرش ز افـغـانـش
چـون بــیـژن داری انـدر چـه مـخـسـب افـراسـیـاب آسـاکـه رسـتـم در کـمـیـن اسـت و کـمـنـدی زیـر خـفـتـانـش
تـو همـچـون کـرم قـزمسـتـی و خـفـتـه و آنکـش آزردیچـو کـرمـی کآن بـه شـب تـابـد بـبـین بـیـدار و سـوزانـش
سـگـی کـردی کـنـون الـعـفـو مـی گـو گـر پـشـیـمـانـیکـه سـگ هم عـفـو می گـوید مگـر دل شـد پـشـیمانش
اگـــر پـــیــری گــه مــردن چـــرا بـــیــفـــتـــد نــالــانــتکــه طــفــل آنــک گــه زادن هـمــی بــیـنـنــد گــریـانــش
تــو را از گــوســفــنــد چــرخ دنــیــا مــی نــهــد دنــبــهتــوبــر گــاو زمــیــن بــرده اســاس قــصــر و بــنــیــانــش
زمین دایه است و تو طفلی، تو شیرش خورده او خونتهمـه خـون تـو زان شـیری کـه خـوردسـتـی ز پـسـتـانش
مخـور بـاده که آن خـونی اسـت کز شـخـص جـوانمردانزمـیـن خـورده اسـت و بــیـرون داده از تــاک رز سـتـانـش
زمـیـن از شــخــص جــبــاران چــو نـفـس ظــالـم رعــنـادرو نسو هسـت گورسـتـان و بـیرون سوسـت بـستـانش
خـراسـان گـر حـرم بـود و بـهین کـعـبـه مـلـک شـاهـشســمـرقــنـد ار فــلـک بــود و مـهـیـن اخــتــر قــدخــانـش
قـدر خــان مـرد چــون روزی نـگـریـد خـود سـمـرقـنـدشمـلـک شـه رفـت چـون وقـتـی نـمـویـد خـود خـراسـانـش
مـلـک شــه آب و آتــش بــود رفــت آن آب و مـرد آتــشکـنون خـاکـسـتـر و خـاکـی اسـت مـانـده در سـپـاهانش
نـه بــر سـنـجــر شـبــیـخـون بــرد ز اول گـورخـان و آخـرشـبـیـخـون کـرد اجـل تـا گـور خـانـه شـد شـبـسـتـانـش
زهـی دولــت کــه امــکــان هـدایـت یـافــت خــاقــانــیکـنـون صـد فـلـسـفـی فـلـسـی نـیـرزد پـیـش امـکـانـش
تــویـی خـاقـانـیـا طـفـلـی کـه اسـتــاد تــو دیـن بــهـتــرچـه جـای زنـد و اسـتــا هـسـت بــازر دشـت و نـیـرانـش
هـدایـت ز اهـل دیـن آمـوز و قـول فــلـســفـی مـشــنـوکـه طـوطـی کـان ز هـنـد آیـد نـجـویـد کـس بـه خـزرانـش
فـرایض ورز و سـنت جـوی، اصـول آمـوز و مـذهب خـوانمحبسطی چیست و اشکالش قلیدس کیست و اقرانش
نــمــازت را نــمــازی کــن بـــه هــفـــت آب نــیــاز ارنــهنـمـازی کـایـن چــنـیـن نـبــود جــنـب خــوانـنـد اخــوانـش
نــمــازی نــیـســت گــرچــه هــفــت دریــا انــدرون داردکـسـی کـاندر پـرسـتـش هسـت هفـت اندام کـسـلانش
نـمـازی کـز ســه عــلـم آرد فــلـاطــون پــیـر زن بــیـنـیکـه یـک دم چــار رکـعـت کـرد حـاصـل شـد دو چـنـدانـش
فـقـیـهـی بــه ز افـلـاطـون کـه آن کـش چـشـم درد ایـدیــکــی کــحــال کــابـــل بـــه ز صــد عــطــار کــرمــانــش
دو کــون امــروز دکــانــی اســت کــحــال شــریـعــت راکـه خــود کـحــل الـجــواهـر یـافـتــنـد انـصــار و اعــوانـش
بـبـنـد ار کـحـل دین خـواهـی کـمـر چـون دسـتـه هـاونبـــه پـــیــش آنــکــه ارواحـــنــد هــاون کـــوب دکـــانــش
هـمـه گـیتـی اسـت بـانـگ هـاون امـا نـشـنـود خـواجـهکـه سـیـمـاب ضـلـالـت ریـخـت در گـوش اهـل خـذلـانـش
فـلک هم هاونی کـحـلی اسـت کـرده سـرنگـون گـوئیکـه مـنـع کــحــل ســائی را نـگـون کـردنـد ایـن ســانـش



پیاده سازی و اجرا: مهر ارقام رایانه   در فیس بوک به دُرج بپیوندید!   مشاهده شعرهای روزانه دُرج در توییتر    نوا و نماهای دُرج در یوتیوب    فروشگاه اینترنتی آپادانا   حامیان: همراه اول    بانک تات      هر گونه برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع، مجاز می باشد.