ویکی دُرج، کتابخانه آزاد شعر پارسی
مهمان خوش آمدید. ورود     ( ثبت نام ) کتابها | زندگینامه ها | جستجوی پیشرفته | درباره دُرج | راهنمای ساخت دفترچه شعر در ویکی دُرج | پادکست دُرج
RSS   RSS
 

راهبری


جستجوی سریع در ویکی دُرج
»



در مدح و نصیحت

RSS
تغییر یافته در 2011/08/16 13:06 توسط Administrator دسته‌بندی شده به عنوان سعدی, شعر کهن
یـارب تـو هـر چـه بــهـتـر و نـیـکـوتـرش بــدهایـن شــهــریـار عــادل و ســالــار ســروران
تـوفـیـق طـاعـتـش ده و پــرهـیـز مـعـصـیـتهـرچ آن تــو را پــســنـد نـیـایـد بــرو مــران
از شــر نـفـس و فـتــنـه خــلـقـش نـگـاه داریـارب بــه حــق ســیـرت پــاک پــیـمــبــران
بــعـد از دعـا نـصـیـحـت درویـش بـی غـرضنـیـکــش بــود کــه نـیـک تأمـل کــنـد در آن
دانــی کــه دیــر زود بــه جــای تــو دیـگــریحـادث شـود چـنـانـکـه تـو بـر جـای دیگـران
بـیدار بـاش و مـصـلـحـت انـدیش و خـیر کـندرویـش دســت گــیـر و خــردمــنـد پــروران
این خـاک نـیسـت گـر بـه تأمـل نـظـر کـنـیچـشـمسـت و روی و قـامت زیبـای دلبـران
نــوشــیــروان کــجــا شــد و دارا و یــزدگــردگـردان شــاهـنـامـه و خــانـان و قــیـصــران
بــسـیـار کـس بــرو بــگـذشـتــسـت روزگـاراکـنـون کـه بـر تـو مـی گـذرد نـیک بـگـذران
جـز نام نیک و بـد چـه شـنیدی کـه بـازمـانداز دور مــلــک دادگـــران و ســـتـــمــگـــران
عـدل اخـتـیـار کـن کـه بـه عـالـم نـبـرده انـدبــهـتــر ز نـام نـیـک، بــضـاعـت مـسـافـران
خـواهی که مهتـری و بـزرگی بـه سـر بـریخـالـی مـبـاش یک نـفـس از حـال کـهتـران
دذنـیـا نـیـرزد آنـکــه پــریـشــان کــنـد دلــیگـر مقـبـلـی بـه گـوش مکـن قـول مـدبـران
ایـن پـنـجـروزه مـهـلـت دنـیـا بــهـوش بــاشتـا دلـشـکـسـتـه ای نکـنـد بـر تـو دل گـران
از مـن شـنـو نـصـیـحـت خـالـص کـه دیگـریچـــنــدیــن دلــاوری نــکـــنــد بـــر دلــاوران
نیک اخـتـران نصـیحـت سـعـدی کـنند گوشگر بـشـنوی سـبـق بـری از سـعـد اخـتـران
بـادا همـیشـه بـر سـر عـمـرت کـلـاه بـخـتدر پـیشـت ایسـتـاده کمر بـسـتـه چـاکـران
تـا آن زمـان کـه پـیـکـر مـا هـسـت بـر فـلـکخـالـی مـبــاد مـجـلـسـت از مـاه پــیـکـران
***
پـــســـران فـــلـــان ســـه بـــدبـــخـــتـــنــدکـــــه چـــــهـــــارم نـــــزاد مـــــادرشـــــان
ایـــن بـــدســـت آن بـــتـــر بـــه نـــام ایـــزدوان بـــتـــر تـــر کــه خــاک بـــر ســرشــان
***
خـــدایــا فـــضـــل کـــن گـــنــج قـــنــاعـــتچــو بــخــشــیـدی و دادی مــلــک ایـمــان
گــــرم روزی نــــمــــایـــد تــــا بــــمــــیـــرمبـــه از نـــان خـــوردن از دســـت لئیــمـــان
***
گـــدایــان بـــیــنـــی انـــدر روز مـــحـــشـــربــه تــخــت مـلـک بــر چــون پــادشــاهـان
چـــــنــــان نــــورانــــی از فــــر عــــبـــــادتکـــه گـــویــی آفـــتـــابـــانــنــد و مـــاهــان
تــو خــود چــون از خــجــالــت ســر بـــرآریکـــه بـــر دوشـــت بـــود بـــار گـــنـــاهــان
اگــر دانــی کـــه بـــد کـــردی و بـــد رفـــتبــیــا پــیــش از عــقــوبــت عــذرخــواهــان
***
چــو مــی دانـســتــی افــتــادن بــه نـاچــارنـبــایـســتــی چــنـیـن بــالـا نـشــســتــن
بـــه پـــای خــویــش رفــتــن بـــه نــبـــودیکـز اســب افـتــادن و گـردن شـکـســتــن؟
***
صــــبــــر بــــر قـــســــمـــت خــــدا کـــردنبـــه کـــه حـــاجـــت بـــه نـــاســـزا بـــردن
تـــشـــنـــه بــــر خـــاک گـــرم مـــردن بــــهکـــاب ســــقـــای بــــی صـــفـــا خــــوردن
***
هــر بــد کــه بــه خــود نــمــی پــســنــدیبـــــا کـــــس مــــکـــــن ای بـــــرادر مــــن
گـــــر مـــــادر خـــــویــــش دوســـــت داریدشـــــنـــــام مـــــده بـــــه مـــــادر مـــــن
***
هـان ای نـهـاده تــیـر جـفـا در کـمـان حـکـمانـدیـشــه کــن ز نـاوک دلــدوز در کــمــیـن
گــر تــیــر تـــو ز جــوشــن فــولــاد بـــگــذردپـــیــکـــان آه بـــگـــذرد از کـــوه آهــنـــیــن
***
دوران مـلــک ظــالــم و فــرمـان قــاطــعــشچـــنـــدان روان بـــود کـــه بـــرآیـــد روان او
هـرگـز کـسـی کـه خـانـه مـردم خـراب کـردآبــــاد بــــعـــد از آن نـــبــــود خـــانـــدان او
***
نــه نــیــکــان را بـــد افــتـــادســت هــرگــزنـــه بــــدکــــردار را فــــرجــــام نـــیـــکــــو
بــدان رفــتــنــد و نـیـکــان هـم نــمــانــدنــدچـــه مــانــد؟ نــام زشـــت و نــام نــیــکــو
***
زمــان ضـــایــع مــکـــن در عـــلـــم صـــورتمــگــر چــنــدان کــه در مــعــنـی بــری راه
چــو مــعــنــی یــافــتــی صــورت رهــا کــنکـه این تـخـمسـت و آنها سـر بـه سـر کـاه
اگــــر بــــقــــراط جــــولــــاهـــی نــــدانــــدنـــیـــفــــزایـــد بــــرو بــــر قـــدر جــــولـــاه
***
جــــامــــع هــــفــــت چــــیــــز در یـــک روزعـــجــــبــــســـت ار نـــمـــیـــرد آن دابــــه
ســیـر بــریـان و جــوز و مــاهـی و مـاســتتــــخـــم مـــرغ و جـــمـــاع و گـــرمـــابــــه
***
تـا تـو فـرمـان نبـری خـلـق بـه فـرمـان نروندهـرگـزش نـیک نـبـاشـد بـد نـیکـی فـرمـای
مـلـک و دولـت را تـدبـیر بـقـا دانی چـیسـتکو بـه فرمان تـو بـاشد تـو بـه فرمان خـدای
***
چـــنـــان زنــدگـــانــی کـــن ای نــیــکـــرایبـــه وقـــتـــی کــه اقـــبـــال دادت خـــدای
کــه خــایـنــد از بــهـرت انــگــشــت دســتگـــرت بـــر زمــیــن آیــد انــگــشـــت پـــای
***
نــخــواهــی کــز بـــزرگــان جـــور بـــیــنــیعــزیــز مــن بــه خــردان بــربـــبــخــشــای
اگـــر طـــاقـــت نـــداری صـــدمـــت پـــیـــلچــرا بــایــد کــه بــر مــوران نــهــی پــای؟
***
امـیـد عــافــیـت آنـگـه بــود مـوافــق عــقـلکـه نبـض را بـه طـبـیعـت شـناس بـنمـایی
بــپــرس هـر چـه نـدانـی کـه ذل پـرسـیـدندلــیــل راه تــو بـــاشــد بـــه عــز دانــایــی
***
خـــداونــدان نــعـــمـــت را کـــرم هــســـتولـــیــکـــن صـــبـــر بـــه بـــر بـــیــنــوایــی
اگــر بــیـگــانــگــان تــشــریـف بــخــشــنــدهــنــوز از دوســتـــان خــوشــتــر گــدایــی
***
طـــبـــیــبـــی را حـــکـــایــت کـــرد پـــیــریکــه مــی گــردد ســرم چــون آســیــایــی
نـه گـوشــی مـانـد فـهـمـم را نـه هـوشــینـه دســتــی مــانــد جــهـدم را نـه پــایـی
نـــه دیـــدن مــــی تــــوانـــم بــــی تأمــــلنــه رفــتــن مــی تــوانــم بــی عــصــایــی
روان دردمـــــنـــــدم را بـــــبـــــنـــــدیـــــشاگـــر دســـتـــت دهـــد تـــدبـــیــر و رایــی
وگــر دانــی کـــه چـــشـــمــم را بـــســـازدبـــســاز از بــهــر چــشــمــم تــوتــیــایــی
نــدیــدم در جـــهــان چـــون خــاک شــیــرازوزیــــن نـــــاســـــازتـــــر آب و هــــوایــــی
گـــرم پــــای ســــفـــر بــــودی و رفــــتــــارتـــحــول کــردمــی زیــنــجـــا بـــه جــایــی
حـــکــایــت بـــرگــرفــت آن پـــیــر فــرتـــوتز جــــور دور گــــیــــتــــی مــــاجــــرایــــی
طـــبـــیــب مـــحـــتـــرم درمـــانــد عـــاجـــزز دســتـــش تـــا بـــه گــردن در بـــلــایــی
بـــگــفـــتـــا صـــبـــر کـــن بـــر درد پـــیــریکــه جــز مــرگــش نــمــی بــیـنــم دوایـی
***
ضـمـیر مـصـلـحـت اندیش هر چـه پـیش آیدبــه تــجــربــت بــزنـد بــر مــحــک دانــایـی
اگــر چــه رای تــو در کــارهــا بـــلــنــد بــودبــود بــلــنــدتــر از رای هـر کــســی رایـی
***
مــــرا گــــر صــــاحــــب دیــــوان اعــــلــــیچــرا گــویــد بــه خــدمــت مــی نــیــایــی
چـــو مــی دانــم قــصــور پـــایــه خـــویــشخـــلــاف عــقــل بـــاشــد خـــودنــمــایــی
بـــای فـــضـــیــلـــت أســـعـــی الـــیـــکـــمو کـــل الـــصـــیـــد فـــی جـــوف الـــفـــراء
***
بــشـن از مـن سـخـنـی حـق پـدر فـرزنـدیگـر بـه رای مـن و اندیشـه مـن خـرسـندی
چـیسـت دانی سـر دینـداری و دانشـمـندیآن روا دار کـه گـر بــر تــو رود بــپــســنـدی
***
رحـــم الـــلـــه مـــعـــشـــر الـــمـــاضـــیــنکـــه بــــه مـــردی قـــدم ســــپــــردنـــدی
راحـــــت جـــــان بـــــنـــــدگـــــان خـــــدایراحــــت جـــــان خــــود شــــمــــردنــــدی
کـــاش آنـــان چـــو زنــده مـــی نــشـــونــدبــــاری ایـــن نـــاکـــســـان بـــمـــردنـــدی
***
نجـس ار پـیرهن شـبـلی و معروف بـپـوشـدهمه دانند که از سگ نتوان شست پلیدی
گـرگ اگـر نیز گـنهکـار نبـاشـد بـه حـقـیقـتجـای آنست که گویند که یوسف تـو دریدی
***
خـواسـتـم تـا زحـلی گـویمت از روی قـیاسبــازگـویـم نـه کـه صـدبـاره ازو نـحـس تـری
مـلـخ از تــخـم تـو چـیـزی نـتـوانـد کـه خـوردتـرسـم از گـرسـنگی تـخـم ملخ را بـخـوری
***
دامـن جـامـه کـه در خـار مـغـیـلـان بـگـرفـتگر تـو خواهی که بـه تـندی بـرهانی بـدری
یـار مـغـلـوب کـه در چـنـگ بـدانـدیش افـتـادیاری آنسـت کـه نرمـی کـنی و لـابـه گـری
ور بـه سختـی و درشتـی پـی او خوای بـودتـو از ان دشـمن خـونخـواره سـتـمکـارتـری
کـو هنـوز از تـن مـسـکـین سـر مـویی نـازردتـو بـه نـادانـی تـعـجـیـل سـرش را بــبــری
***
غـمـاز را بــه حـضـرت سـلـطـان کـه راه داد؟هـمـصـحـبـت تـو هـمـچـو تـو بـاید هنـروری
امـروز اگــر نـکــوهـش مـن کــرد پــیـش تــوفــردا نـکــوهـش تــو کــنـد پــیـش دیـگـری
***
اگــر مـمــالــک روی زمـیـن بــه دســت آریوز آســمــان بـــربـــایــی کــلــاه جـــبـــاری
وگــر خـــزایــن قــارون و مــلــک جـــم دارینــیــرزد آنــکــه وجــودی ز خــود بـــیــازاری
***
ای پـــســـنـــدیـــده حـــیـــف بـــر درویـــشتـــــا دل پـــــادشـــــه بـــــه دســـــت آری
تـــو بـــرای قــبـــول و مــنــصــب خـــویــشحـــیـــف بــــاشـــد کـــه حـــق بـــیـــازاری
***
شـنیده ام که فقیهی بـه دشـتـوانی گفقتکـه هیچ خـربـزه داری رسـیده؟ گـفـت آری
ازین طـرف دو بـه دانـگـی گـر اخـتـیار کـنـیوزان چـهـار بــه دانـگـی قـیـاس کـن بــاری
سؤال کرد که چـندین تـفاوت از پـی چیستکـه فـرق نیسـت میان دو جـنس بـسـیاری
بـگفت از اینچه تـو بـینی حلال ملک منستنـیـامـدســت بــه دسـتــم بــه وجــه آزاری
وزان دگــر پـــســـرانــم بـــه غـــارت آوردنــدحـــرام را نــبـــود بـــا حـــلـــال مـــقـــداری
فـقـیـه گـفــت حــکـایـت دراز خــواهـی کـردازیـن حـرامـتـرت هـسـت صـد بـه دیـنـاری؟
***
گــر از خـــراج رعــیــت نــبـــاشـــدت بـــاریتـو بـرگ حـاشـیـت و لـشـکـر از کـجـا آری؟
پــس آنـکــه مـمـلـکــت از رنـج بــرد او داریروا مــدار کــه بــر خــویــشــتــن بــیــازاری
***
دیـــگــــران در ریــــاضــــتــــنــــد و نــــیــــازای کــــه در کــــام نــــعــــمــــت و نــــازی
چـــــه خـــــبـــــر دارد از پـــــیــــاده ســــواراو هـــمـــی تــــیـــزد و تــــو مـــی تــــازی
***
هـر کــجــا خــط مــشــکــلــی بــکــشــنــدجـــهـــد کـــن تـــا بـــرون خـــط بـــاشـــی
چــون غــلــط بـــشــنــوی شــتــاب مــکــنتـــا نــبـــایــد کــه خـــود غــلــط بـــاشـــی
خـــامــشـــی مــحـــتـــرم بـــه کـــنــج ادببـــه کـــه گـــویــنـــده ســـقـــط بـــاشـــی
***
آن مـــکـــن در عــــمـــل کـــه در عــــزلـــتخـــوار و مـــذمــوم و مـــتـــهــم بـــاشـــی
در هــمــه حـــال نــیــک مــحـــضـــر بـــاشتـــا هــمــه وقـــت مـــحـــتـــرم بـــاشـــی
***
مــکـــافـــات بـــدی کـــردن حـــلــالــســـتچــو بــی جــرم از کــســی آزرده بــاشــی
بــــدی بـــــا او روا بــــاشــــد ولــــیــــکــــننـکـویـی کـن کـه بــا خــود کــرده بــاشــی
***
دوش در ســـلـــک صـــحـــبــــتـــی بــــودمگـوش و چــشـمـم بــه مـطـرب و ســاقـی
پـــــایـــــمـــــال مـــــعـــــاشـــــرت کـــــردمهـــر چــــه ســــالــــوس بــــود و زراقــــی
گـــفــــتــــم ای دل قـــرار گـــیـــر اکـــنـــونکــه هــمــیــن بـــود حـــد مــشـــتـــاقـــی
دیــــگــــر از بــــامــــداد مــــی بــــیــــنــــمطـــلـــب نــفـــس هــمـــچـــنــان بـــاقـــی
***
ز لـــوح روی کـــودک بــــر تــــوان خــــوانـــدکــه بـــد یــا نــیــک بـــاشـــد در بـــزرگــی
ســرشــت نــیـک و بــد پــنــهــان نــمــانــدتـــوان دانــســـت ریــحـــان از دو بـــرگـــی
***
بــــس دســـت دعـــا بــــر آســـمـــان بـــودتــــا پــــای بــــرآمـــدت بــــه ســـنـــگـــی
ای گــــرگ نـــگــــفــــتــــمــــت کــــه روزینــاگـــه بـــه ســـر افـــتـــدت پـــلــنــگـــی
***
حـــاجــــت خـــلـــق از در خـــدای بــــرآیـــدمـــرد خـــدایـــی چـــکـــار بــــر در والـــی؟
راغـــب دنــیــا مــشـــو کــه هــیــچ نــیــرزدهـر دو جـهـان پـیش چـشـم همـت عـالـی
***
نــظــر کــردم بـــه چــشــم رای و تــدبـــیــرنــدیــدم بـــه ز خـــامــوشــی خـــصــالــی
نـــگـــویــم لـــب بـــبـــنـــد و دیــده بـــر دوزولـــیــکـــن هــر مــقـــامــی را مــقـــالـــی
زمــانــی درس عــلــم و بـــحـــث تـــنــزیــلکــه بــاشــد نـفــس انـســان را کــمـالــی
زمــانــی شــعــر و شــطــرنــج و حــکــایـتکـــه خــــاطـــر را بــــود دفـــع مـــلـــالـــی
خـــدایــســت آنــکــه ذات بـــی نــظــیــرشنــگــردد هــرگــز از حـــالــی بـــه حـــالــی
***
بــــی هـــنـــر را دیـــدن صـــاحـــب هـــنـــرنـیـش بــر جــان مــی زنـد چــون کــژدمـی
هــر کـــه نـــامـــردم بـــود عـــذرش بـــنـــهگــر بــه چــشــمــش درنــیــایـد مــردمــی
راسـت می خـواهی بـه چـشم خـارپـشـتخـار پــشـتــی خـوشـتــرسـت از قـاقـمـی
***
نـبــایـدت کـه پـریـشـان شـود قـواعـد مـلـکنـــگـــاه دار دل مـــردم از پـــریـــشـــانـــی
چـنـانـکـه طـایـفـه ای در پــنـاه جــاه تــوانـدتـــو در پـــنــاه دعـــا و نــمــاز ایــشـــانــی
***
ای طـفـل کـه دفـع مـگـس از خـود نـتـوانـیهـر چــنـد کـه بــالـغ شــدی آخــر تــو آنـی
شـــــکـــــرانـــــه زور آوری روز جـــــوانـــــیآنــســـت کــه قـــدر پـــدر پـــیــر بـــدانــی
***
خــــرم تــــن آنــــکــــه نــــام نــــیــــکــــشمـــــانـــــد پـــــس مـــــرگ جـــــاودانـــــی
ایـــنــــســــت جــــزای ســــنــــت نـــیـــکور عـــــادت بـــــد نـــــهــــی تـــــو دانــــی
***
مـقـابــلـت نـکـنـد بــا حـجـر بــه پــیـشـانـیمـگـر کـسـی کـه تــهـور کـنـد بــه نـادانـی
کس این خـطا نپـسندد که دفع دشمن خودتــوانـی و نـکــنـی و یـا کــنـی و نــتــوانـی
***
نظـر بـه چـشـم ارادت مـکـن بـه صـورت دنیاکـه الـتـفـات نکـردنـد بـه روی اهل مـعـانی
پـیاده رفتـن و ماندن بـه از سوار بـر اسـپـیکـه ناگـهت بـه زمین بـرزند چـنانکـه نمـانی
***
یـــــاران کــــــجــــــاوه، غــــــم نـــــدارنـــــداز مـــــنـــــقـــــطــــــعـــــان کـــــاروانـــــی
ای مـــــاه مــــحـــــفـــــه ســـــر فـــــرود آرتـــــا حـــــال پـــــیــــادگـــــان بـــــدانـــــی
***
چـو بـندگـان کـمر بـسـتـه شـرط خـدمـت راروا بــود کـه بــه کــمـتــرگـنـاه بــنـد کــنـی
تــو نـیـز بــنـده ای آخـر سـتـیـز نـتــوان بــردخــلــاف امــر خــداونــدگــار چــنــد کــنــی
***
ای کــه گــر هـر ســر مـویـیـت زبــانـی داردشـکـر یک نـعـمـت از انـعـام خـدایی نکـنی
حق چندین کرم و رحمت و رأفت شرطستکه بـه جـای آوری و سـسـت وفـایی نکنی
پـادشـاهـیـت مـیـسـر نـشـود روز بـه خـلـقتـا بـه شـب بـر در مـعـبـود گـدایـی نـکـنـی
***
از مـــن بــــگـــوی شـــاه رعـــیـــت نـــواز رامـنـت مـنه کـه مـلـک خـود آبـاد مـی کـنی
و ابـلـه کـه تـیشـه بـر قـدم خـویش می زندبـدبـخـت گو ز دسـت کـه فـریاد می کـنی؟
***
هـر دم زبـان مـرده همـی گـوید این سـخـنلـیکـن تـو گـوش هوش نداری کـه بـشـنوی
دل در جـــهــان مــبـــنــد کــه دوران روزگــارهـر روز بـر سـری نـهـد ایـن تـاج خـسـروی



پیاده سازی و اجرا: مهر ارقام رایانه   در فیس بوک به دُرج بپیوندید!   مشاهده شعرهای روزانه دُرج در توییتر    نوا و نماهای دُرج در یوتیوب    فروشگاه اینترنتی آپادانا   حامیان: همراه اول    بانک تات      هر گونه برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع، مجاز می باشد.