ویکی دُرج، کتابخانه آزاد شعر پارسی
مهمان خوش آمدید. ورود     ( ثبت نام ) کتابها | زندگینامه ها | جستجوی پیشرفته | درباره دُرج | راهنمای ساخت دفترچه شعر در ویکی دُرج | پادکست دُرج
RSS   RSS
 

راهبری


جستجوی سریع در ویکی دُرج
»



حکایت در تدبیر و تأخیر در سیاست

RSS
تغییر یافته در 2011/08/16 13:42 توسط Administrator دسته‌بندی شده به عنوان سعدی, شعر کهن
ز دریــای عـــمـــان بـــرآمــد کـــســـیســفــر کــرده هــامــون و دریــا بــســی
عــرب دیــده و تــرک و تــاجــیـک و رومز هـر جــنـس در نـفـس پــاکـش عــلـوم
جــهـان گــشــتــه و دانـش انـدوخــتــهســفــر کــرده و صــحــبـــت آمــوخــتـــه
بــه هـیـکـل قـوی چــون تــنـاور درخـتولـیـکـن فـرو مـانـده بــی بــرگ سـخــت
دو صــد رقــعــه بــالــای هـم دوخــتــهز حـــراق و او در مـــیـــان ســـوخـــتــــه
بـــه شـــهــری درآمـــد ز دریــا کـــنـــاربـــزرگـــی در آن نــاحـــیــت شـــهــریــار
کـه طـبـعـی نکـونـامـی اندیش داشـتســر عــجــز بـــر پــای درویــش داشــت
بــشــســتــنـد خــدمــتــگــزاران شــاهســر و تــن بـــه حــمــامــش از گــرد راه
چــو بــر آســتــان مــلــک ســر نــهــادنــیــایـش کــنــان دســت بــر بــر نــهــاد
درآمــد بـــه ایــوان شـــاهــنــشــهــیکـه بــخــتــت جــوان بــاد و دولـت رهـی
نـرفــتــم در ایـن مـمــلــکــت مـنـزلــیکــــز آســــیـــبــــت آزرده دیـــدم دلـــی
مـلــک را هـمـیـن مـلـک پــیـرایـه بــسکــــه راضــــی نـــگـــرد بــــه آزار کــــس
نـدیـدم کــســی ســرگــران از شــرابمـــگـــر هـــم خـــرابـــات دیـــدم خـــراب
سـخـن گـفـت و دامـان گـوهر فـشـانـدبـه نطـقـی که شـاه آسـتـین بـرفـشـاند
پــســنـد آمـدش حــسـن گـفـتــار مـردبــه نـزد خــودش خــوانــد و اکــرام کــرد
زرش داد و گــوهــر بـــه شــکــر قــدومبـــپـــرســـیــدش از گـــوهــر و زاد بـــوم
بـگفت آنچـه پـرسـیدش از سـرگذشتبـه قـربــت ز دیـگـر کـسـان بــر گـذشـت
مـلـک بــا دل خــویـش در گـفــت و گـوکــــه دســــت وزارت ســــپــــارد بـــــدو
ولــیــکـــن بـــتـــدریــج تـــا انــجـــمــنبــه ســســتــی نـخــنـدنـد بــر رای مـن
بــه عـقـلـش بــبــایـد نـخــسـت آزمـودبـــقـــدر هـــنـــر پـــایــگـــاهـــش فـــزود
بــــرد بــــر دل از جـــور غـــم بــــارهـــاکــــه نــــا آزمــــوده کــــنــــد کــــارهــــا
نظـر کن چـو سـوفار داری بـه شـسـتنـه آنـگــه کــه پــرتــاب کــردی ز دســت
چـو یوسـف کـسـی در صـلـاح و تـمـیـزبــه یـک ســال بــایــد کــه گــردد عــزیـز
بـــه ایــام تـــا بـــر نـــیــایــد بـــســـینــشــایــد رســیــدن بــه غــور کــســی
زهـر نـوعــی اخــلـاق او کـشــف کــردخــردمــنــد و پــاکــیــزه دیــن بــود مــرد
نـکـو ســیـرتــش دیـد و روشـن قـیـاسسـخــن سـنـج و مـقـدار مـردم شـنـاس
بـه رای از بـزرگـان مـهـش دیـد و بـیشنـشـانـدش زبــردسـت دسـتــور خـویـش
چـنان حـکـمـت و مـعـرفـت کـار بـسـتکــه از امـر و نـهـیـش درونـی نـخــســت
در آورد مـــلـــکـــی بــــه زیـــر قــــلـــمکــــز او بــــر وجــــودی نـــیـــامـــد الـــم
زبــان هـمــه حــرف گــیـران بــبــســتکـه حــرفــی بــدش بــرنـیـامـد ز دســت
حـسـودی کـه یـک جــو خـیـانـت نـدیـدبــه کـارش بــه تــابــه چـو گـنـدم تـپــیـد
ز روشــن دلـش مـلـک پــرتــو گــرفــتوزیـــر کــــهـــن را غــــم نـــو گــــرفــــت
نـــدیــد آن خـــردمـــنــد را رخـــنــه ایکـــه در وی تـــوانـــد زدن طـــعـــنـــه ای
امـیـن و بــد انـدیـش طـشـتــنـد و مـورنـــشـــایــد در او رخـــنـــه کـــردن بـــزور
مـلـک را دو خــورشـیـد طـلـعـت غـلـامبـه سـر بــر، کـمـر بــسـتـه بـودی مـدام
دو پــاکــیـزه پــیـکــر چــو حــور و پــریچــو خــورشـیـد و مـاه از سـدیـگـر بــری
دو صورت که گفتـی یکی نیست بـیشنــمــوده در آیـیـنــه هــمــتــای خــویـش
ســخــنـهـای دانـای شـیـریـن سـخــنگـرفــت انـدر آن هـر دو شــمـشــاد بــن
چـو دیدند کاوصـاف و خـلقش نکوسـتبـطـبـعـش هواخـواه گـشـتـنـد و دوسـت
در او هـــم اثـــر کـــرد مـــیــل بـــشـــرنـه مـیـلـی چـو کـوتــاه بــیـنـان بــه شـر
از آســایــش آنــگــه خــبـــر داشــتــیکــه در روی ایــشــان نــظــر داشــتـــی
چـو خـواهـی کـه قـدرت بـمـانـد بــلـنـددل، ای خـواجـه، در سـاده رویـان مـبـنـد
وگــر خــود نـبــاشــد غــرض در مــیـانحــذر کــن کــه دارد بــه هــیــبــت زیــان
وزیــر انــدر ایــن شـــمـــه ای راه بـــردبــخــبــث ایـن حــکــایـت بــر شــاه بــرد
کـه این را ندانم چـه خـوانند و کیسـت!نـخـواهد بـسـامـان در این مـلـک زیسـت
ســـفـــر کـــردگــان لــاابـــالــی زیــنــدکـــه پـــرورده مــلـــک و دولـــت نــیــنــد
شـنـیـدم کـه بـا بـنـدگـانـش سـرسـتخـیانـت پـسـنـدسـت و شـهوت پـرسـت
نــشــایــد چــنــیـن خــیـره روی تــبــاهکـــه بـــد نـــامـــی آرد در ایـــوان شـــاه
مـگــر نـعــمــت شــه فــرامــش کــنـمکــه بــیـنـم تــبــاهـی و خــامـش کــنـم
بــه پــنـدار نـتــوان ســخــن گـفـت زودنــگــفــتــم تــو را تــا یــقــیــنــم نــبـــود
ز فـرمـانـبــرانـم کـسـی گـوش داشـتکــه آغــوش رومــی در آغــوش داشـــت
من این گفـتـم اکـنون ملک راسـت رایچـــنـــان کـــازمـــودم تـــو نــیــز آزمـــای
بـــه نــاخــوب تــر صــورتــی شــرح دادکـــه بـــد مـــرد را نــیــکـــروزی مـــبـــاد
بـداندیش بـر خـرده چـون دسـت یافـتدرون بـــزرگـــان بـــه آتـــش بـــتـــافـــت
بـــه خــرده تـــوان آتـــش افــروخــتـــنپــس آنـگــه درخــت کــهـن ســوخــتــن
مـلـک را چــنـان گــرم کــرد ایـن خــبــرکـه جـوشـش بـرآمد چـو مرجـل بـه سـر
غضـب دسـت در خـون درویش داشـتولـیکـن سـکـون دسـت در پـیش داشـت
کـه پــرورده کــشــتــن نـه مـردی بــودســــتــــم در پــــی داد، ســـردی بــــود
مــــیـــازار پــــرورده خــــویـــشــــتــــنچــو تـــیــر تـــو دارد بـــه تـــیــرش مــزن
بــه نـعــمــت نــبــایـســت پــروردنــشچـو خـواهـی بـه بـیـداد خـون خـوردنـش
از او تـــا هــنــرهــا یــقــیــنــت نــشــددر ایــوان شـــاهــی قـــریــنــت نــشـــد
کــنــون تــا یــقــیـنــت نــگــردد گــنــاهبــه گـفــتــار دشــمـن گـزنـدش مـخــواه
مـلـک در دل ایـن راز پـوشـیـده داشـتکـه قـول حــکـیـمـان نـیـوشـیـده داشـت
دل اســت، ای خـــردمــنــد، زنــدان رازچــو گــفــتــی نــیـایـد بــه زنــجــیـر بــاز
نــظــر کــرد پـــوشـــیــده در کــار مــردخـــلـــل دیـــد در راه هـــشـــیـــار مـــرد
کـه نـاگـه نـظــر زی یـکـی بــنـده کــردپــری چــهـره بــر زیـر لــب خــنــده کــرد
دو کس را که بـا هم بـود جـان و هوشحــکــایـت کـنـانـنـد و ایـشــان خــمـوش
چـــو دیــده بـــه دیــدار کـــردی دلــیــرنگردی چـو مسـتـسـقـی از دجـله سـیر
مــلــک را گــمــان بــدی راســت شــدز سـودا بـر او خـشمگین خـواسـت شـد
هـم از حــســن تــدبــیـر و رای تــمــامبــاهـســتــگـی گـفــتــش ای نـیـک نـام
تــو را مــن خــردمــنــد پـــنــداشــتـــمبـــر اســرار مــلــکــت امــیــن داشــتــم
گــمــان بــردمــت زیـرک و هـوشــمـنـدنــدانــســتــمــت خــیــره و نــاپــســنــد
چـنـین مـرتـفـع پـایه جـای تـو نـیـسـتگـنـاه از مـن آمـد خــطــای تــو نـیـســت
کــه چــون بـــدگــهــر پـــرورم لــاجـــرمخـــــــیــــــانــــــت روا داردم در حـــــــرم
بــــرآورد ســــر مــــرد بــــســــیـــاردانچـــنــیــن گــفــت بـــا خــســرو کــاردان
مــرا چــون بـــود دامــن از جــرم پـــاکنــیــایــد ز خـــبـــث بـــدانــدیــش بـــاک
بــه خـاطـر درم هـرگـز ایـن ظـن نـرفـتنـدانـم کـه گـفـت ایـنـچـه بـر مـن نـرفـت
شـهنـشـاه گـفـت: آنـچـه گـفـتـم بـرتبــگــویــنــد خــصــمــان بــه روی انــدرت
چــنــیـن گــفــت بــا مــن وزیـر کــهــنتــو نــیـز آنــچــه دانـی بــگــوی و بــکــن
بــخــنـدیـد و انـگـشـت بــر لـب گـرفـتکــز او هــرچــه آیــد نــیــایـد شــگــفــت
حــســودی کـه بــیـنـد بــجــای خــودمکــــجــــا بــــر زبـــــان آورد جــــز بـــــدم
مـن آن سـاعـت انگـاشـتـم دشـمـنشکـه خــســرو فـروتــر نـشــانـد از مـنـش
چــو سـلـطـان فـضـیـلـت نـهـد بــر ویـمنــدانــی کــه دشــمــن بـــود در پــیــم؟
مــرا تــا قــیـامــت نــگــیـرد بــدوســتچــو بــیـنـد کــه در عــز مـن ذل اوســت
بــر ایـنـت بــگـویـم حــدیـثــی درســتاگــر گــوش بــا بــنــده داری نــخــســت
***
نـــدانــم کـــجـــا دیــده ام در کـــتـــابکـه ابـلـیس را دیـد شـخـصـی بـه خـواب
بــه بــالـا صـنـوبــر، بــه دیـدن چـو حـورچـو خـورشـیدش از چـهره می تـافت نور
فرا رفت و گفت: ای عـجـب، این تـوییفــرشــتــه نــبــاشــد بــدیـن نـیـکــویـی
تــو کـایـن روی داری بــه حـسـن قـمـرچــرا در جــهـانـی بــه زشـتــی ســمـر؟
چـــرا نــقــش بـــنــدت در ایــوان شــاهدژم روی کـرده ســت و زشـت و تــبــاه؟
شنید این سـخـن بـخـت بـرگشـتـه دیوبــــزاری بــــرآورد بـــــانــــگ و غــــریــــو
که ای نیکبخت این نه شکل من استولـیـکــن قــلـم در کــف دشــمـن اســت
***
مـرا هـمـچـنـین نـام نـیـک اسـت لـیـکز عــلــت نــگــویــد بـــدانــدیــش نــیــک
وزیـری کــه جــاه مـن آبــش بــریـخــتبــه فـرسـنـگ بــایـد ز مـکـرش گـریـخـت
ولـیـکـن نـیـنـدیـشــم از خــشـم شــاهدلــاور بـــود در ســـخـــن، بـــی گـــنــاه
اگـر مـحـتـسـب گـردد آن را غـم اسـتکـه ســنـگ تــرازوی بــارش کــم اســت
چــو حــرفــم بــرآمـد درســت از قــلــممــرا از هـمـه حــرف گــیـران چــه غــم؟
مـلـک در سـخـن گـفـتـنش خـیره مـاندســر دســت فــرمـانـدهـی بــرفـشــانـد
کـــه مـــجـــرم بـــه زرق و زبـــان آوریز جــــرمـــی کـــه دارد نـــگـــردد بــــری
ز خــصـمـت هـمـانـا کـه نـشــنـیـده امنــه آخــر بــه چــشــم خــودت دیـده ام؟
کـــز ایــن زمـــره خـــلـــق در بـــارگـــاهنــمــی بــاشــدت جــز در ایـنــان نــگــاه
بــخــنـدیـد مـرد ســخــنـگـوی و گـفـتحق است این سخن، حق نشاید نهفت
در این نـکـتـه ای هسـت اگـر بـشـنویکــه حــکــمـت روان بــاد و دولــت قــوی
نـبــیـنـی کـه درویـش بــی دســتــگـاهبـــحــســرت کــنــد در تـــوانــگــر نــگــاه
مــرا دســـتـــگـــاه جـــوانــی بـــرفـــتبــه لــهـو و لــعــب زنــدگــانــی بــرفــت
ز دیـــدار ایــنـــان نـــدارم شـــکـــیـــبکــه ســرمـایـه داران حــســنـنـد و زیـب
مـرا هـمـچــنـیـن چــهـره گـلـپــام بــودبـــلـــوریــنـــم از خـــوبـــی انـــدام بـــود
در ایـن غــایــتــم رشــت بــایـد کــفــنکـه مـویم چـو پـنبـه اسـت و دوکـم بـدن
مـرا هـمـچـنـیـن جـعـد شـبــرنـگ بــودقــبـــا در بـــر از فــربـــهــی تــنــگ بـــود
دو رسـتــه درم در دهـن داشـت جــایچـو دیـواری از خـشـت سـیـمـیـن بـپـای
کــنـونـم نـگـه کـن بــه وقــت ســخــنبــیــفــتــاده یـک یـک چــو ســور کــهــن
در ایـنــان بــحــســرت چــرا نــنــگــرم؟کـــه عــــمـــر تــــلـــف کـــرده یـــاد آورم
بـــرفـــت از مـــن آن روزهـــای عـــزیــزبـــپـــایــان رســـد نــاگــه ایــن روز نــیــز
چـو دانـشـور ایـن در مـعـنـی بـسـفـتبـگفت این کز این بـه محـال اسـت گفت
در ارکـــان دولـــت نــگـــه کـــرد شـــاهکـز ایـن خـوبــتـر لـفـظ و مـعـنـی مـخـواه
کـسـی را نظـر سـوی شـاهد رواسـتکـه دانـد بـدین شـاهدی عـذر خـواسـت
بــعــقــل ار نـه آهـســتــگـی کــردمـیبـــه گــفــتــار خــصــمــش بــیــازردمــی
بــتـنـدی سـبـک دسـت بـردن بـه تـیـغبــه دنــدان بـــرد پــشــت دســت دریــغ
ز صـاحـب غـرض تــا سـخـن نـشـنـویکـه گـر کــار بــنـدی پــشــیـمـان شــوی
نــکــونــام را جــاه و تــشــریـف و مــالبـــیــفـــزود و، بـــدگــوی را گــوش مــال
بـــه تـــدبـــیــر دســتـــور دانــشــورشبــه نـیـکــی بــشــد نــام در کــشــورش
بــه عــدل و کــرم ســالـهـا مـلـک رانـدبـــرفــت و نــکــونــامــی از وی بــمــانــد
چــنـیـن پــادشـاهـان کـه دیـن پــرورنـدبــه بـــازوی دیــن، گــوی دولــت بـــرنــد
از آنــان نــبــیـنــم در ایـن عــهـد کــسوگـر هـسـت بـوبـکـر سـعـدسـت و بـس
بــهـشـتـی درخـتـی تــو، ای پــادشـاهکـه افـگـنـده ای ســایـه یـک ســالـه راه
طــمــع بــود در بــخــت نـیـک اخــتــرمکــه بـــال هــمــای افــگــنــد بــر ســرم
خــرد گـفـت دولـت نـبــخــشـد هـمـایگـر اقــبــال خــواهـی در ایـن ســایـه آی
خـــدایــا بـــرحـــمــت نــظــر کــرده ایکـه ایـن سـایـه بــر خـلـق گـسـتـرده ای
دعـــا گـــوی ایــن دولــتـــم بـــنــده وارخــدایــا تـــو ایــن ســایــه پـــایــنــده دار
صـواب اسـت پـیش از کشـش بـند کردکـه نـتــوان ســر کـشــتــه پــیـونـد کــرد
خـــداونــد فـــرمــان و رای و شـــکـــوهز غـــوغـــای مـــردم نــگـــردد ســـتـــوه
ســر پـــر غــرور از تـــحـــمــل تـــهــیحــرامــش بــود تــاج شــاهــنــشــهــی
نــگــویــم چــو جـــنــگ آوری پـــای دارچــو خــشــم آیـدت عـقـل بــر جــای دار
تـحـمـل کـنـد هـر کـه را عـقـل هسـتنه عـقـلی کـه خـشـمش کـند زیردسـت
چـو لشکر بـرون تـاخـت خشم از کمیننـه انـصــاف مــانــد نـه تــقــوی نـه دیـن
نـــدیــدم چـــنـــیــن دیــو زیــر فـــلـــککــز او مــی گــریـزنــد چــنــدیـن مــلــک



پیاده سازی و اجرا: مهر ارقام رایانه   در فیس بوک به دُرج بپیوندید!   مشاهده شعرهای روزانه دُرج در توییتر    نوا و نماهای دُرج در یوتیوب    فروشگاه اینترنتی آپادانا   حامیان: همراه اول    بانک تات      هر گونه برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع، مجاز می باشد.