ویکی دُرج، کتابخانه آزاد شعر پارسی
مهمان خوش آمدید. ورود     ( ثبت نام ) کتابها | زندگینامه ها | جستجوی پیشرفته | درباره دُرج | راهنمای ساخت دفترچه شعر در ویکی دُرج | پادکست دُرج
RSS   RSS
 

راهبری


جستجوی سریع در ویکی دُرج
»



سبب تألیف کتاب

RSS
تغییر یافته در 2011/08/16 22:01 توسط Administrator دسته‌بندی شده به عنوان سعدی, شعر کهن
یک شب تأمل ایام گذشته میکردم و بر عمر تلف کرده تأسف میخوردم و سنگ سراچه دل بالماس آب دیده می سفتم و این بیت ها مناسب حال خود میگفتم
هــر دم از عـــمـــر مـــیــرود نـــفـــســـیچــون نـگــه مــیـکــنـی نـمــانــده بــســی
ای کــه پـــنــجـــاه رفـــت و در خـــوابـــیمــــگــــر ایــــن پـــــنــــج روزه دریــــابـــــی
خـجــل آنـکـس کـه رفـت و کـار نـسـاخـتکــوس رحـــلــت زدنــد و بـــاز نــســاخـــت
خـــواب نـــوشـــیـــن بـــامـــداد رحـــیـــلبــــــاز دارد پـــــیـــــاده را ز ســـــبـــــیـــــل
هــر کــه آمــد عــمــارتـــی نــو ســاخــترفـــت و مـــنـــزل بـــدیــگـــری پـــرداخـــت
وان دگــر پــخــت هـمــچــنـیـن هـوســیویــن عـــمــارت بـــســـر نــبـــرد کــســـی
یـــــار نـــــاپـــــایـــــدار دوســـــت مـــــداردوســــتــــی را نــــشــــایـــد ایـــن غــــدار
نــیـک و بــد چــون هــمــی بــبــایـد مــردخــنــک آنــکــس کــه گــوی نــیــکــی بــرد
بــرگ عـیـشـی بــگـو ز خــویـش فـرسـتکــس نــیــارد ز پــس تــو پــیـش فــرســت
عـــمــر بـــرفـــســـت و آفـــتـــاب تـــمــوزانــدکــی مــانــد و خـــواجـــه غــره هــنــوز
ای تــــهـــی دســــت رفـــتــــه در بــــازارتــــرســـمـــت پــــر نـــیـــاوری دســــتــــار
هــر کــه مــزروع خــود بــخــورد بــخــویــدوقــت خــرمــنــش خــوشــه بـــایــد چــیــد
بعد از تأمل این معنی مصلحت آن دیدم که در نشیمن عزلت نشینم و دامن از صحبت فراهم چینم و دفتر از گفته های پریشان بشویم و من بعد پریشان نگویم
زبـان بـریده بـکنجـی نشـسـتـه صـم بـکمبـه از کـسـی که نبـاشـد زبـانش اندر حـکم
تا یکی از دوستان که در کجاوه انیس من بود و در حجره جلیس. برسم قدیم از در درآمد چندانکه نشاط ملاعبت کرد و بساط مداعبت گسترد جوابش نگفتم و سر از زانوی تعبد برنگرفتم رنجیده نگه کرد و گفت
کــنـونـت کــه امــکــان گــفــتــار هـســتبـــگــوی ای بـــرادر بـــلــطــف و خــوشــی
کـــه فـــردا چـــو پـــیــک اجـــل در رســـدبــــحــــکـــم ضـــرورت زبــــان در کـــشـــی
یکی از متعلقان منش بر حسب این واقعه مطلع گردانید که فلان عزم کرده است و نیت جزم که بقیت عمر معتکف نشیند و خاموشی گزیند تو نیز اگر توانی سر خویش گیر و راه مجانبت پیش.
گفتا بعزت عظیم و صحبت قدیم دم برنیارم و قدم برندارم مگر آنگه که سخن گفته شود بر عادت مألوف و طریق معروف که آزردن دوستان جهلست و کفارت یمین سهل و خلاف راه صوابست و نقض رای اولوالالباب که ذوالفقار علی در نیام و زبان سعدی در کام
زبــان در دهـان ای خــردمــنـد چــیـســتکــــلـــیـــد در گـــنـــج صــــاحــــب هـــنـــر
چـو در بــسـتـه بــاشـد چـه دانـد کـسـیکــه جـــوهــر فــرو شــســـت یــا پـــیــلــور
اگر چـه پـیش خـردمند خـامشی ادبـستبـوقت مصلحـت آن بـه که در سخن کوشی
دو چـیز طـیره عـقـلسـت دم فـرو بـسـتـنبـوقـت گـفـتـن و گـفـتـن بـوقـت خـاموشـی
فی الجمله زبان از مکالمه او درکشیدن قوت نداشتم و روی از محاوره او گردانیدن مروت ندانستم که یار موافق بود و ارادت صادق
چــو جــنـگ آوری بــا کـسـی بــر سـتــیـزکــــه از وی گــــزیـــرت بــــود یــــا گــــریـــز
بحکم ضرورت سخن گفتیم و تفرج کنان بیرون رفتیم در فصل ربیع که صولت برد آرمیده بود و ایام دولت ورد رسیده
پــــیــــراهــــن بـــــرگ بـــــر درخــــتــــانچـــون جـــامــه عـــیــد نــیــکـــبـــخـــتـــان
اول اردیـــبـــهـــشـــت مـــاه جـــلـــالـــیبــلــبــل گــویــنــده بــر مــنــابــر قــضــبــان
بـــر گـــل ســـرخ از نــم افـــتـــاده لآلـــیهـمـچــو عـرق بــر عـذار شــاهـد غـضـبــان
شب را ببوستان یکی از دوستان اتفاق مبیت افتاد. موضعی خوش و خرم و درختان درهم. گفتی که خورده مینا بر خاکش ریخته و عقد ثریا از تاکش درآویخته
روضـــت مـــاء نـــهـــرهـــا ســـلـــســــالدوحــــت ســــجــــع طــــیـــرهـــا مــــوزون
آن پــــر از لــــالــــه هـــای رنـــگــــارنـــگویـــن پـــر از مـــیـــوه هـــای گـــونـــاگـــون
بــــــاد در ســـــایـــــه درخـــــتـــــانـــــشگـــســـتـــرانــیــده فـــرش بـــوقـــلـــمـــون
بامدادان که خاطر بازآمدن بر رای نشستن غالب آمد دیدمش دامنی گل و ریحان و سنبل و ضیمران فراهم آورده و آهنگ رجوع کرده.
گفتم: گل بستان را چنانکه دانی بقایی و عهد گلستان را و فانی نباشد و حکما گفته اند: هر چه نپاید دلبستگی را نشاید. گفتا: طریق چیست؟
گفتم: برای نزهت ناظران و فسحت حاضران کتاب گلستانی توانم تصنیف کردن که باد خزانرا بر ورق او دست تطاول نباشد و گردش زمان عیش ربیعش را بطیش خریف مبدل نکند
بــــچـــه کـــار آیـــدت ز گـــل طـــبـــقـــیاز گــــلـــســــتــــان مـــن بــــبــــر ورقــــی
گــل هـمـیـن پــنـجــروز و شــش بــاشــدویـن گـلـسـتــان هـمـیـشـه خـوش بــاشـد
حالی که من این حکایت بگفتم دامن گل بریخت و در دامنم آویخت که الکریم اذا وعد وفا فصلی در همان روز اتفاق بیاض افتاد در حسن معاشرت و آداب محاورت در لباسی که متکلمانرا بکار آید و مترسلان را بلاغت افزاید.
فی الجمله هنوز از گل بستان بقیتی مانده بود که کتاب گلستان تمام شد و تمام آنگه شود بحقیقت که پسندیده آید در بارگاه شاه جهان پناه، سایه کردگار و پرتو لطف پروردگار، ذخر زمان و کهف امان.
المؤید من السماء، المنصور علی الاعداء، عضدالدولة القاهره و سراج الملة الباهره، جمال الانام مفخرالاسلام سعدبن اتابک الاعظم شاهنشاه المعظم مالک رقاب الامم، مولی ملوک العرب و العجم سلطان البر و البحر.
وارث ملک سلیمان، مظفرالدنیا والدین ابوبکر بن سعد بن زنگی ادام الله اقبالهما و ضاعف جلالهما و جعل الی کل خیر مالهما بکرشمه لطف خداوندی مطالعه فرماید
گــر الــتـــفــات خــداونــدیــش بـــیــارایــدنـگـارخـانـه چــیـنـی و نـقـش ارژنـگـیـسـت
امـیـد هـســت کـه روی مـلـال درنـکـشـدازین سبب که گلستان نه جای دلتنگیست
عـلـی الـخـصـوص کـه دیبـاجـه همـایونشبـنـام سـعـد ابـوبـکـر سـعـدبـن زنـگـیـسـت
دیگر عروس فکر من از بیجمالی سر برنیارد و دیده یأس از پشت پای خجالت برندارد و در زمره صاحبدلان متجلی نشود و مگر آنگه که متحلی گردد بزیور قبول امیرکبیر عالم عادل مؤید مظفر منصور، ظهیر سریر سلطنت و مشیر تدبیر مملکت، کهف الفقرا ملاذالغربا مربی الفضلا محب الاتقیا افتخار آل فارس، یمین الملک، ملک الخواص باربک، فخرالدوله والدین غیاث الاسلام والمسلمین عمدة الملوک و السلاطین ابوبکر ابی نصر اطال الله عمره و اجل قدره و شرح صدره و ضاعف اجره که ممدوح اکابر آفاقست و مجموع مکارم اخلاق
هــر کــه در ســـایــه عـــنــایــت اوســـتگـنـهـش طـاعـت اسـت و دشـمـن دوسـت
بر هر یکی از سایر بندگان و حواشی، خدمتی معنیست که اگر در ادای برخی از آن تهاون و تکاسل روا دارند هر آینه در معرض خطاب آیند و در محل عتاب.
مگر این طایفه درویشان که شکر نعمت بزرگان بر ایشان واجبست و ذکر جمیل و دعای خیر، و ادای چنین خدمتی در غیبت اولیترست که در حضور، که آن بتصنع نزدیکست و این از تکلف دور و باجابت مقرون
پـشت دو تـای فلک راست شد از خـرمیتــــا چـــو تــــو فـــرزنـــد زاد مـــادر ایـــام را
حکمت محض است اگر لطف جهان آفرینخــاص کـنـد بــنـده ای مـصــلـحــت عــام را
دولت جـاوید یافـت هر کـه نکـونام زیسـتکـز عــقــبــش ذکـر خــیـر زنـده کـنـد نـام را
وصـف تـرا اگـر کـننـد ور نکـنند اهل فـضـلحــاجــت مـشـاطـه نـیـسـت روی دلـارام را
تقصیر و تقاعدی که در مواظبت خدمت بارگاه خداوندی میرود بنابر آنست که طایفه ای از حکمای هند در فضایل بوذرجمهر سخن میگفتند بآخر جز این عیبش ندانستند که در سخن گفتن بطی است یعنی درنگ بسیار میکند و مستمع را بسی منتظر میباید بود تا وی تقریر سخنی کند بوذرجمهر بشنید و گفت اندیشه کردن که چه گویم به از پشیمانی خوردن که چرا گفتم
ســـخـــنـــدان پــــرورده، پــــیـــر کـــهـــنبـــیــنــدیــشــد آنــگــه بـــگــویــد ســخــن
مــــزن بــــی تأمــــل بــــگــــفــــتــــار دمنــکـــو گــوی اگـــر دیــر گــوئی چـــه غـــم
بـــیــنـــدیــش و آنـــگـــه بـــرآور نـــفـــسوزان پــیـش بــس کــن کــه گــویـنــد بــس
بـــنــطــق آدمــی بـــهــتـــرســت از دوابدواب از تــــوبــــه گــــر نـــگــــوئی صــــواب
فکیف در نظر اعیان حضرت خداوندی عز نصره که مجمع اهل دلست و مرکز علمای متبحر، اگر در سیاقت سخن دلیری کنم شوخی کرده باشم و بضاعت مزجاة بحضرت عزیز آورده، و شبه در بازار جوهریان جوی نیرزد و چراغ پیش آفتاب پرتوی ندارد و مناره بلند در دامن کوه الوند پست نماید
هــــر کــــه گــــردن بــــدعــــوی افــــرازددشــــمــــن از هــــر طــــرف بـــــرو تـــــازد
ســــعــــدی افــــتــــاده ایــــســــت آزادهکــــس نـــیـــایـــد بــــجــــنـــگ افــــتــــاده
اول انـــدیــشـــه وآنـــگـــهــی گـــفـــتـــارپـــایــبـــســـت آمـــدســـت و پـــس دیــوار
نخل بندی دانم ولی نه در بستان، شاهدی فروشم ولی نه در کنعان، لقمان را گفتند حکمت از که آموختی گفت از نابینایان که تا جای نبینند پای ننهند، قدم الخروج قبل الولوج
مـــردیــت بـــیــازمـــای وانــگـــه زن کـــنگــرچــه شــاطــر بـــود خــروس بـــجـــنــگ
چـــه زنــد پـــیــش بـــار زویــیــن چـــنــگگــربـــه شــیــرســت در گــرفــتـــن مــوش
اما باعتماد سعت اخلاق بزرگان که چشم از عوایب زیردستان بپوشند و در افشای جرائم کهتران نکوشند، کلمه چند به طریق اختصار از نوادر و امثال، و شعر و حکایات، و سیر ملوک ماضی در این کتاب درج کردیم و برخی از عمر گرانمایه بر او خرج، موجب تصنیف کتاب گلستان این بود و بالله التوفیق بماند سالها این نظم و ترتیب
ز مـــا هـــر ذره خـــاک افـــتــــاده جـــائیغــرض نـقــشــیـســت کــز مــا بــاز مــانـد
کــه هـســتــی را نـمـی بــیـنـم بــقــائیمــگــر صـــاحـــبـــدلــی روزی بـــرحـــمــت
امعان نظر در ترتیب کتاب و تهذیب ابواب، ایجاز سخن را مصلحت دید تا بر این روضه غنا و حدیقه غلیا چون بهشت بهشت باب اتفاق افتاد، از این مختصر آمد تا بملالت نینجامد
باب اول در سیرت پادشاهان
باب دوم در اخلاق درویشان
باب سوم در فضیلت قناعت
باب چهارم در فواید خاموشی
باب پنجم در عشق و جوانی
باب ششم در ضعف و پیری
باب هفتم در تأثیر تربیت
باب هشتم در آداب صحبت
در آن مـدت کــه مــا را وقــت خــوش بــودز هجـرت شـشـصـد و پـنـجـاه و شـش بـود
مــراد مــا نــصــیــحــت بــود و گــفــتــیــمحـــوالــت بـــا خـــدا کـــردیــم و رفـــتـــیــم



پیاده سازی و اجرا: مهر ارقام رایانه   در فیس بوک به دُرج بپیوندید!   مشاهده شعرهای روزانه دُرج در توییتر    نوا و نماهای دُرج در یوتیوب    فروشگاه اینترنتی آپادانا   حامیان: همراه اول    بانک تات      هر گونه برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع، مجاز می باشد.