ویکی دُرج، کتابخانه آزاد شعر پارسی
مهمان خوش آمدید. ورود     ( ثبت نام ) کتابها | زندگینامه ها | جستجوی پیشرفته | درباره دُرج | راهنمای ساخت دفترچه شعر در ویکی دُرج | پادکست دُرج
RSS   RSS
 

راهبری


جستجوی سریع در ویکی دُرج
»



در مدح ابوالمعالی یوسف بن احمد

RSS
تغییر یافته در 2011/07/31 14:36 توسط Administrator دسته‌بندی شده به عنوان سنایی غزنوی, شعر کهن
آبـرویی کـان شـود بـی عـلم و بـی عـقـل آشـکـارآتـــــش دوزخ بـــــود آن آبـــــرو از هــــر شــــمــــار
پـیشی آن تن را رسد کز علم بـاشد پـیش دستبــیـشـی آن سـر را رسـد کـز عـقـل بــاشـد پـایـدار
وای آن عـلـمی کـه از بـی عـقـل بـاشـد مـنتـشـروای آن زهـدی کــه از بــی عــلــم یـابــد انـتــشــار
ای کــه مــی قــدر فــلــک جــویـی و نـور آفــتــابیک شـبـه بـیـداریی چـون چـرخ و چـون انـجـم بـیـار
لـاف پــنـهـانـی مـزن بــی عـلـم هـر جــا بــیـهـدهعلم خـوان خـود پـیش از آن پـنهان کند علم آشـکار
مایه ای داری چـو عمر از وی مدان جـز علم سـودقـوتـی داری چـو عـقـل از وی مـکـن جـز جـهـد کـار
عــهـده فـتــوای دیـن بــی عــلـم در گـردن مـگـیـروعــده شــاهـی و شــادی بــی خــرد در دل مــدار
آلــت رامــش بـــگــیــر و جـــای آرامــش مــجــویپــرده غـفـلـت مـپـوش و تـخـم بــی فـضـلـی مـکـار
لـابــه هـر خــاصــه مـنـگـر بــنـد دل بــر طـبــع نـهیـاوه هـر عـامـه مـشـنـو پــنـد مـن بــر جــان گـمـار
یــادگــاری ده ز بـــیــداری شـــب خـــود را مــگــروقـــت رفـــتـــن نــام بـــهــروزیــت مــانــد یــادگـــار
افـسـر و فـرق ای پـسـر بـی رنج کـی گردد قـرینسـیـری و خـواب ای فـتـا بــا عـلـم کـی گـیـرد قـرار
عـلم خـواهی مرحـله علم از مژه چـشـمت سـپـرفـضـل جــویـی راه شــب بــر بــحــر بــیـداری گـذار
مــاه گــردی گــر بــیـابــی آتــشــی از نـور عــلــمبـــحـــر گـــردی گـــر بـــیــابـــی در عـــلـــم آبـــدار
در اگـر خــواهـی چــنـیـن رو نـزد آن دریـای عــلـمنور اگـر خـواهی چـنین شـو سـوی آن شـمـع تـبـار
بـوالـمـعـالـی احـمـد بـن یـوسـف بـن احـمـد آنـکآســــمـــان دانـــشــــســــت و آفــــتــــاب روزگـــار
نوربـخشی چـون سپـهر و درفشانی چون سحابحـقـگـزاری چــون زمـیـن و مـایـه داری چــون بــهـار
آن گـهـر بـاری کـه چـون بـیـدار شـد از کـتـم عـدممـانـد بـی چـونـان گـهـر بـحـر عـدم تـا حـشـر خـوار
لـافــگـاه عــلـم و دیـن از نـجــم پــر کـرد انـجــمـندامــن کــتــم عــدم زیـن در تــهــی کــردش کــنــار
شـمع گـردون نزد جـودش مـایه بـخـلـسـت بـخـلاوج گــردون پــیـش قــدرش مــایـه عــارســت عــار
یــار او گـــر چـــشـــم دارد روزگـــار انــدر عـــلــوم«لـن تــرانـی » بــانـگ بــرخــیـزد ز خــلـق انـتــظـار
خـار بـا خـرمـا بـگـاه طـعـم کـس کـی کـرد جـفـتلـعـل بــا خــر مـهـره انـدر عـقـد کـس کـی کـرد یـار
آب جـویسـت آنـکـه جـوید سـوی هر نـاجـنـس راهجــوهـر آتــش ز هـمـت بــر فــلــک بــاشــد ســوار
لــاجـــرم زیــن داده گـــردون و زاده چـــار طـــبـــعاین جـهـان در رامـش سـت و آن جـهـان در افـتـخـار
پـایـه پـایـیـدن جـان نـزد لـطـفـش یـک بــه دسـتمــایــه بـــالــیــدن تــن پــیــش رایــش یــک شــرار
ای ز تـــاثـــیــر مــزاجـــت چــارگــوهــر بـــر فــزونیـافــتــه قــدر و بــلـنـدی صــفــوت و لـطــف و وقــار
مـیل دانش سـوی تـو چـون مـیل اجـزا سـوی کـلآب دولـت سـوی تــو چــون آب سـیـل از کـوهـسـار
آتــش طـبــع بــی اصـلـان ز آب روی خــود بــکـشدود بــی عـلـمـی ز خـانـه مـغـز بـی عـلـمـان بــرآر
لــالـه دعــوی ز کــوه کــه دروغــان نـیـســت کــنآفــت فــتـــوی بـــبـــر از مــفــتـــیــان جــهــل بـــار
جـاهلـان را چـاره نیسـت از نـسـبـت پـسـت دروغمــار مـهـره جــوی نـادان نـیـســت دور از زهـر مــار
لــنــگــی و رهــواری انــدر راه دیــن نــایــد نــکـــواســب دانـش بــایـد ار نـی دور شــو زیـن رهـگــذار
فـقر از آن خـواهی که پـاکی از بـیان فـقه و شـرعلــالــه زان جـــویــی کــه دوری از مــیــان مــرغــزار
قـوت شـرع از فـقـیهـان مـی شـنـاسـم نـز فـقـیـرلـاف بــوبــکـر از مـحــمـد مـی شـنـاسـم نـه ز غـار
یـادگـار مـصــطــفـا در راه دیـن عــلـمـســت عـلـمهـیـچ جـاهـل بــی تــعـلـم فـقـر کـی کـرد اخـتــیـار
هـول و خــشـم یـوسـفـی بــایـد دریـن ره بــدرقـهفـقـه و فـضـل یـوسـفـی بـایـد دریـن ره غـمـگـسـار
ای جــمـال مـلـک و دانـش ســرفـراز از بــهـر آنـکیـوسـفـی اصـلـی و احـمـد خـلـق و حـدادی تــبــار
لــالـه و کــوهـی بــلــون حــلــم بــابــویـی و رنـگآتــش و آبــی بــه قــدر و لـطــف بــی دود و بــخــار
کـان دین را مـایه ای همـچـون بـدن را پـنـج حـسلـشـکـری مـر مـلـک عـز را چـون نـبــی را چــار یـار
تــربــیـت یــاب از پــدر چــون آفــتــاب از آســمــانعــلــمــهــا گــیـر از پــدر چــون بــخــردان از روزگــار
ابــتــدا ایـن رنـجـهـا مـی کـش کـه در بــاغ شـرفزود یـابــی صـد گـل خــوشـبــوی از یـک نـوک خــار
صـد هزاران چـرخ بـینی زین سـپـس بـرطـرف کوناز تــبــرک نـعـل اسـبــت کـرده چــون مـه گـوشـوار
عـاقـلـان بـینـی بـه شـادی بـهـر آن در هـر مـکـاننــاقــدان بــیـنـی بــه رنـج از بــهـر ایـن در هـر دیـار
دور مشـتـی جـاهل ناشـسـتـه روی اندر گذشـتدور دور یــوســف ســت ای پـــادشــا پــایــنــده دار
همـچـو جـانـی خـالـی از اعـراض و اشـبـاه جـهانآفـتــاب و آســمـانـی بــی کـســوف و بــی غــبــار
ایـنـهـمـه ز اقـبـال و عـلـم اوسـت ورنـه در جـهـانیـوســفــان بــی خــرد بــســیـار بــیـنـم دلــفــگــار
لـخـتـکـی چـون چـرخ بـیـداری گـزیـن کـز بــهـر تـومنبـری کـرد از شـرف چـون شـمس گـردون اخـتـیار
لـک لـک نـامـوخــتــه گـر مـار مـی گـیـرد چــسـودبــاز عــلـم آمـوخــتــه از قـدر و عــز جــویـد شــکـار
هـیـبــت و عـز و بــهـا بــا رنـج تــن بــاشـد قـریـنقــدرت و قــدر و شــرف بـــا عــلــم دیــن دارد قــرار
قـایـد چـشـم و چــراغ عـالـمـی گـردد چـو شـمـعآنـکــه پــیـمــایـد بــه دیـده قــامـت شــبــهـای تــار
یافـه کـم گوی ای سـنایی مدح گو کـز روی عـقـلهیچ پـرخـوابـی نـجـسـتـسـت از طـبـیبـان کـوکـنـار
او امــام پــنــد گــویـانـســت پــنـدش مــی دهـیویـحــک از گــســتــاخــی و ژاژ تــو یــارب زیـنــهــار
لــولـو اوصــاف او بــر صــدر جــاهـش مـیـفــشــانگــوهـر افــغــال او بــر یـاد طــبــعــش مـی شــمـار
دور شـو زیـن پـنـد دادن زان کـه زشـت آیـد شـدنبــی حــسـاب و بــی سـپــر بــا حـیـدر انـدر کـارزار
ابـلـهـی بـاشـد بـراخـتـن تـیغ چـوبـین بـر کـسـیکو بـه کمتـر کس بـبـخـشـد در زمان صـد ذوالفـقـار
روز تــا نـبــود چــو مـاه و مـاه تــا نـبــود چـو سـالعـلـم تــا نـبــود چــو جــهـل و آب تــا نـبــود چـو نـار
یـمـن بــادت بــر یـسـار و یـسـر بــادت بــر یـمـیـندانـشـت جــفـت یـمـیـن و دولـتــت جــفـت یـســار
نــوبــهــارت بـــا امــام دیــن مــبـــارک بـــاد و بــاداین چـنـین تـان هر زمـان بـا عـافـیت سـیصـد بـهـار
بــاد نـهـصــد ســال عــمـرت روز از نـهـصــد زمــانهـر زمــانـی روز او چــون روز مــحــشــر صــد هـزار
***
زیــــر مــــهــــر پـــــادشـــــاه زری در آرد روزگــــارگـــر نـــفـــاق انـــدرونـــی پــــاک آیـــد در عــــیـــار
در ســرای شــرع ســـازد عــلــم دارالــضــرب درددر پـــنــاه شـــاه دارد مـــرد بـــیــت الـــمـــال کـــار
گـلـبــنـی بــایـد کـه تـا بــلـبــل بــرو دسـتـان زنـدآبــدار از چــشـمـه تــوفـیـق و پــاک از شــرک خــار
مـرد تــا بــر خـویـشـتــن زیـنـت کـنـد از کـوی دیـومـنـقـسـم بـاشـد دریـن ره ز اضـطـراب و ز اضـطـرار
بـس مـحـال آید ازین قـسـمـت نـهادن شـکـل روحبـس خـطـا بـاشـد درین تـهـمـت شـنـودن بـوی بـار
نـالـه داوود هـم بــرخــاســت از صــحــرای غــیـبحــضــرت ســیـمـرغ کــو تــا بــشــنـود آن نـالــه زار
آفـتـاب ایـنـک بـرآمـد چـنـد خـسـبـم هـمـچـو کـوهدر شــعــاع نــور افــتـــم بـــی ســـر و بـــن دره وار
شـیـر مـردان در جـهـان چـون ذره بــاشـد نـزد تــودل بــرآورده بــه قــهـر از کــلــی جــانــشــان دمــار
وآن گـه ی بــاشـد ســزای آتــش تــرســا درخــتکآبــرویـش رفــتــه بــاشــد در مــیـان شــاخــســار
تــا بــود دل در فــریـب نـقــش جــادو جــای گــیـرکــی شــود در حــلــقــه مــردان مــیــدان پـــایــدار
بــرهـمـن تــا بــر نـیـایـد از هـمـه هـسـتــی خـودبــا خــرد هـمـخــوابــه کــی دیـدنـد او را اهـل غــار
دست در سنگی زده کی کوه بـیند بـت بـه دستپــای بــر مـرغـی نـهـاده کـی رسـد کـس بــر مـدار
نـرد کــی بــازنـد بــا خــورشــیـد در پــیـش قــمــرزرق چــون ســازنـد بــی افــلـاس در کـوی شــمـار
پــیـش از آن کــادم نـبــود و نــام آدم کــس نـبــرددر دمـاغ عـاشـقـان بــودســت ازیـن ســودا خــمـار
دم کـجـا زد آدم آن سـاعـت کـه بـر اطـراف عـرشدرد بـــود ردا قـــلـــم مـــیــرانـــد بـــر لـــوح نــگـــار
عـقـل را تـقـدیـر چـون از پـرده بــیـرون کـرد گـفـتگـرد عـشـاقـان مـگـرد ای مـخــتــصـر هـان زیـنـهـار
زان کـه ایـشـان در جــهـان دیـوانـگـان حــضـرتــنـدبـنـد ایـشـان را نـشـایـی دسـت از ایـشـان بــاز دار
گـر تـو ز بــنـدی بــدی بــر پــای مـجـنـون در عـربعـشـق لـیـلـی را نـدادی جــای در دل خــوار خــوار
لــاجـــرم چـــون راه داد از درد در دل عـــشـــق رابـرکـشـیـد از عـشـق لـیـلـی تـیـغ بـر وی صـدهـزار
گــر چــه کــم دارد صــفــا نـزدیـک یـزدان اهـرمــنشــب روی خــود شــور دیـگـر دارد انـدر کــار و بــار
نـیـمـشـب بــودســت خــلـوتــگـاه مـعـراج رسـولنـیمـشـب گـفـتـسـت مـوسـا اهـل را کآنـسـت نـار
گـر ز دولـت بـر دمـد صـبـحـی بـه ناگـه در شـبـیعــالــمــی روشـــن شــود در دم از آن نــور شـــرار
گـر شـبـی طـلـعـت نـمـاید در یمـن نـجـم سـهیلصـد هـزاران پــوسـت خــلـعـت گـردد انـدر هـر دیـار
ســـمــع کـــو تـــا بـــشـــنــود امـــروز آواز اویــسخــضــر کــو تـــا در شــود غــواص وار انــدر بـــحــار
نــه ازو کــم گــشـــت یــک ذره غـــریــو درد دیــننــه دریـن گــمــشــد هـنــوز آن گــوهــر اســرار دار
تــا دل لـالـه ســیـاهـســت و تــن ســیـمـرغ گــمطــالــبـــان را در قــدم آبـــســـت و در آتـــش وقــار
خــاک بــس بــاشــد بــه آدم عــاقــلـان را راهـبــربــاد بــس بــاشــد ز یـوســف عـاشــقـان را یـادگـار
کـر بـدین عـلـمـی بـود حـکـمـت پـدیـد آید بـسـیور در آن دردی بـــود یــوســف خـــود آیــد در کــنــار
مـفــردی بــایـد ز مــردم تــا تــوان رفــتــن بــه دلدر مـیـان چــشـم زخــمـی زیـن دو عـالـم سـوگـوار
دیده را هر خـشـت دامی هسـت بـر بـاروی شهرکــی کــنـد در گــوش کــیـوان از بــزرگـی گـوشــوار
آهـوی خـود پــیـش افـتــد مـرد بــایـد چــون عـمـرچـون عـمـر در زین نشـینـد بـوالـحـسـن بـاید سـوار
تــا نـه ایـن رحـمـت کـنـد در حـلـقـه هـای طـاوهـاتــا نـه ایـن مـردی نـمــایـد در حــضــور ذوالــفــقــار
از خـرد بــس نـادر افـتــنـد کـز بــن یـک چــوب گـزعـــزریـــائیــلـــی بـــرآیــد از پـــی اســـفـــنـــدیـــار
چـشم چون بـر دیدن افتـد کی بـود در ظرف حرفبــاز تـا بــر دسـت بــاشـد کـی کـنـد تـیـهـو شـکـار
نی که دسـت شاه خـوشتـر بـاز را در شهر خـصمنـی کــه روی مــاه بــهـتــر خــاصــه در دریـا کــنــار
آنـکـه دیـد اســرار عــالـم خــاک زد در روی فــخــرو آنـکـه شــد در کـار دلـبــر آب خــورد از جــوی عـار
عـالـمـی وامـانـده انـد از عـدل انـدر حــبــس خـودمــفــلــســان بـــی گــنــاهــانــنــد ای دل در گــذار
تـا چـه خـواهی کـرد مـشـتـی دیو مـردم را مقـیمتــا چــه خـواهـی داد قـومـی رنـگ داران را حــصـار
گـر کـسـی دامـی نـهـد بـی پـای شـو وانـدر گـذرور کـسـی زجـری کـند بـی گـفـت شـو و اندر گـذار
نـفــس تــا رنــجــور داری چــاکــر درگــاه تــســتبــاز چـون مـیـریـش دادی گـم کـنـد چـون تــو هـزار
دل گــرفــت احــرام در بــیــت الــحــرام آب و نــانهـم دل انــدر مــحــرم خــلــوت ســرای شــهــریـار
تــا نـشـد خــاص الـخــواص او دل انـدر صـدر شـاهکـی شـدنـد او را مـطـیـع انـدر بـیـابـان شـیـر و مـار
گـر چــه انـدر کــعــبــه ای بــیـدار بــاش و تــیـز روور چـه در بـتـخـانـه ای هـشـیار بـاش و پـی فـشـار
مــرد بــا زنــار اگــر ســســت آیـد انـدر عــیـن رومبــر خــیـال چــشــمـه مـعــبــودیـه کـرد اخــتــصــار
آب در بــســتــان آدم مـی رود لـیـکـن چــه ســوداز کــلــوخــی گــل بــرون آیـد ز دیـگــر ســوی خــار
نـالــه را نـزدیـک عــزت گــر جــوی حــرمـت بــدیبــاغــبــان هــرگــز نــدادی نــیــم جــو را ده خــیــار
کــار آن دارد کــه افــتـــد در خــم چـــوگــان فــقــرنـام آن گــیـرد کــه بــاشــد چــون ســهـا زرد و نـزار
هر چه جز در دست دوزخ هر چه جز فقرست غیرهر چه جز بندست زحمت هر چه جز زخمست عار
چـون بـدیـن هـفـت آسـمـان پـوینـد بـا تـر دامـنـیچــون کــنــد نـقــش ســلــیـمــان دیـو بــر روی ازار
عـنـدلـیـب خــوش ســمـاع او جــاودان گـویـا بــوددسـت بـرد از هـمـسـران خـویـش و ز اهـل و تـبــار
ور نـه خــود دســت کـفــایـت ز آســتــیـن کـبــریـاجــون بــرون یـازد کـنـد در کـام او چــون خـر فـسـار
تـا ضـیـاع انـدر دل مـردسـت ضـایع نـیـسـت کـفـرآتــشــی بــایـد کــه افــتــد در ضــیــاع و در عــقــار
عـشـق پـیـش از مـرد بــایـد تـا سـمـاع آرد وصـالعـقـل بــعـد از عـلـم بــایـد تــا درســت آیـد شـمـار
مـانـع آید جـان مـعـانـی را چـو عـقـل آمـد مـشـیرنـافـع آیـد دل مـحـاسـن را چـو دیـن بــاشـد شـعـار
در اوایـل چــار مــی گــفــتــنــد بــنــیــان جــهــاندور مـــا آخـــر بـــرآرد هـــم دمـــار از هـــر چـــهـــار
صـبــح مـحــشـر بــر زد ایـنـک نـور بــر دامـان کـوهزیـنــهــار ای خــفــتــگــان بــیـدار بــاشــیـد از قــرار
مـوج خـواهـد زد زمـیـن تــا بــر کـنـار افـتــد هـمـههر چـه در انـدر یمـین و هر چـه سـنـگ انـدر یسـار
کشـتـی اینجـا سـاخـت بـاید تـا بـه نزد غـرقه گاهایـمــنــی بــاز آرد از تــخــلــیــط و تــنــدی و بــخــار
چـون نـیـابــد در ربــاط از بــهـر عـیـسـا عـقـل دونگــو بـــرو انــدر ریــا از بـــهــر خـــر گــنــدم بـــکـــار
گر نخـواهد خـواسـت از اخـلاص عـذر عشـق زلفکـسـی مـســلـم بــاشـدش جــولـان مـیـدان عـذار
غـفـلت اندر عـاشـقـان چـندان کـدورت جـمع کـردکـز رخ خــورشـیـد مـی بــیـنـنـد ســرخــی بــر انـار
از ســـپـــیــدی اویــس و از ســـیــاهـــی بـــلـــالمــصــطــفــا دانــد خـــبـــر دادن ز وحـــی کــردگــار
مـن چــه دانـم کـز چــه دارد نـور از خـورشـیـد روزمـن چـه دانـم کـز چـه بــیـنـد دزد در شـبــهـای تـار
سـیـنـه شـیـریـن خـبــر دارد ز خـسـرو بــس بــودنــالــه گــردون کــفــایــت بـــاشــد از تــقــدیــر بــار
یـارب این در عـلـم تـسـت و کـس نـدانـد سـر اینفــضــل کـن بــر عــاشــقــان و راز هـم در پــرده دار
وز پــی آن کـز ســنـایـی یـک اشــارت بــد بــدیـنچــون دگـر گـویـنـدگــان او را مـفــرمـا ســنـگـســار



پیاده سازی و اجرا: مهر ارقام رایانه   در فیس بوک به دُرج بپیوندید!   مشاهده شعرهای روزانه دُرج در توییتر    نوا و نماهای دُرج در یوتیوب    فروشگاه اینترنتی آپادانا   حامیان: همراه اول    بانک تات      هر گونه برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع، مجاز می باشد.