ویکی دُرج، کتابخانه آزاد شعر پارسی
مهمان خوش آمدید. ورود     ( ثبت نام ) کتابها | زندگینامه ها | جستجوی پیشرفته | درباره دُرج | راهنمای ساخت دفترچه شعر در ویکی دُرج | پادکست دُرج
RSS   RSS
 

راهبری


جستجوی سریع در ویکی دُرج
»



ترکیب بند در مدح ایرانشاه

RSS
تغییر یافته در 2011/07/31 15:05 توسط Administrator دسته‌بندی شده به عنوان سنایی غزنوی, شعر کهن
گــر شــاخ بـــدســگــال آرایــش بـــســـتـــان شــودهـم وی اصـل چـشـم زخـم مـلـک تــابــسـتــان شـود
از کـمـال هـیـچ چــیـزی نـیـســت شــادی عــقـل رازان کـه کـامـل بــهـر آن شـد چــیـز تــا نـقـصـان شـود
شـاخـها از میوه ها گـر گـشـت چـون بـی زه کـمـانغـم مـخـور مـاهـی دگـر چـون تـیـر بـی پـیـکـان شـود
چـون چـنان شـد بـر فـلک خـورشـید کز نیروی فـعـلبــیـم آن بــاشــد کـه شـیـر بــیـشـه زو بــریـان شــود
دل ز نــور و نــار او آن وقــت مــگــســل بــهــر آنــکسـخـتـه بـخـشـد نـار و نـور آنـگـه کـه در مـیزان شـود
دشـتـهـا عـریـان هـمـی گـردنـد ز اسـبـاب بـهـشـتتــا هـمــی شــمــع روان زی خــوشــه گــردان شــود
گـر بــه سـوی خـوشـه آدم وار خـورشـیـد آمـدسـتاز چــه مـعـنـی شـاخ چــون آدم هـمـی عـریـان شـود
تـا بـه سـامان بـود بـسـتـان شـاخ در وی ننگریسـتچـون هـمـی هـنـگـام آن آمـد کـه بــی سـامـان شـود
از بـــرای آنــکـــه تـــا پـــرده ش نـــدرد بـــاد مـــهــرهــر زمــان بـــر صــحـــن او از شـــاخ زر بـــاران شــود
شــاخ پــنــداری بــدان ریـزد هـمــی بــی طــمــع زرتــا چــو ایــرانــشــه مــگــر آرایــش بـــســتــان شــود
تــا در ایـران خـواجـه بــایـد خـواجـه ایـران شـاه بــادحــکــم او چــون آســمــان بــر اهــل ایـران شــاه بــاد
گــاه آن آمــد کــه بــاد مـهـرگــان لــشــکــر کــشــددســـت او پـــیــراهــن اشــجـــار از ســـر بـــرکــشــد
بـــاغـــهـــا را داغـــهــای عـــبـــریــان بـــر بـــر زنـــدشــاخــهــا را چــادر نــســطــوریــان بــر ســر کــشــد
زان که سیسنبـر چو نمامست و نرگس شوخ چشمهــر دو بـــدخـــو را هــمــی در زر و در زیــور کـــشـــد
افــســر زریــن هــمــی بـــر تـــارک نــرگــس نــهــدگــوشــوار زمــردیـن در گــوش ســیـســنــبــر کــشــد
بـاز نـیـلـوفـر کـه زاهـد روی و صـوفـی کـسـوتـسـتچـون دل او سـوی شـاه و شـمـع هفـت اخـتـر کـشـد
از پـــی آن تـــا بـــبـــیــنـــد چـــهـــره شـــاهـــد دروچـــادر ســـیــمــابـــگــون در روی نــیــلــوفــر کــشـــد
سـخـت ننـگ آمـد کـه پـیش از کـینه تـوزی بـاد مـهرگـل بــســان خــار پــشــت از بــیـم روی انـدر کــشــد
ســوی مــیــزان شــد بـــرای ســخــتــن زر آفــتــابزان کــه روی بـــاغ را گــردون بــه مــیــزان در کــشــد
بــا فـراوان ســیـم و زر خــورشــیـد هـنـگـام ســخــایـا بــه دلـوی سـیـم بــخـشـد یـا بـه مـیـزان زر کـشـد
خــواجــه را بــیـن کــز کــمـال رادمـردی زر و ســیـمنــه بـــپــیــمــایــد بــه کــیــل و نــز تــرازو بــر کــشــد
از بـــرای بـــخــشــش آمــوزی چــو اقــبـــال و خــردآفـــتــــاب از اوج خـــود شـــاگـــرد ایـــن درگـــاه بــــاد
آنـکـه تــا چـون دسـت مـوسـا طـبــع را پــر نـور کـردمــلــک ایــران را چــو هــنــگــام تــجــلــی طــور کــرد
یـک جــهـان ایـدر بــســان جــذر کــر بــودنــد و کــورچـشـمـشـان را خـاطـرش چـون ذات جـان پـر نور کـرد
جـود کـانـدر طـبــع چـون خـورشـیـد او مـخـتــار بــوداز دوام عـــادتـــش چـــون آســـمــان مــجـــبـــور کــرد
گـرچـه نا مـمـکـن بـود لـیکـن بـه خـاطـر در حـسـابنـیـمـه پــنـجــش صـحــیـح بــیـسـت را مـکـسـور کـرد
عـیـن جــوهـر را نـدیـد انـدر جــهـان یـک فـلـسـفـیوهــمـــش از روی گـــهـــر پـــرده عـــرض را دور کـــرد
در هــوای ربـــع مــســکــون شــیــمــت انــصــاف اوبـــاز را هــنــگــام کــوشـــش دایــه عـــصـــفــور کــرد
هـمـچــو پــرده عــالـم عــلـوی بــرآســود از فـســادعــالــمــی کــان را ســخــا و جــود او مــعــمــور کــرد
دلــبـــران را مــهــر او از دلــســتـــانــی تـــوبـــه دادجــانــبـــران را کــیــن او از جــان بـــری مــعــذور کــرد
هر کـه بـر فـتـراک امرش یک زمـان خـود را بـبـسـتخـویـشـتـن را در دو گـیـتـی چـون خـرد مـشـهـور کـرد
شـاعـران گـنجـور و مدحـش دسـت و مالش گـنج اوگــنــج خــود را پــای رنــج دســت هـر گــنــجــور کــرد
پـس چـو چـونـیـن سـت بـهـر نـام نـیـکـش خـلـق رامـــدح او چـــون مـــدح روح و عـــقـــل در افـــواه بــــاد
مـیـل را بــر تــخــتــه چــون گــاه رقــم گــردان کــنـدتــیـر گـردون را بــه صــنـعــت عــاجــز و حــیـران کــنـد
از مـجـسـم گـر بــتـرسـد خـصـمـش انـدر سـاعـتـیطـول و عـرض و سـمـت آن از نـقـطـه ای بـرهان کـنـد
جـذر و کـعـبـی را که نگشـاد ایچ کـس از بـسـتـگیحــل کــنـد در یـک زمـان گــر طــبــع او جــولــان کــنـد
گـر چــه دشــوارســت بــرهـان کـردن هـیئت ولـیـکهــیئت چـــرخ ار مــثـــلـــث افـــتـــدی آســـان کـــنــد
مـشـکـل صـد کـسـر را در یـک مـجــنـس حــل کـنـدمـرتــبــه «یـعـطــی ولـا» در یـک نـظـر یـکـســان کـنـد
لـیـک بــا چـنـدیـن کـفـایـت هـم در آخـر عـاجـزسـتدر حــســاب آنـگـه روزی بــا کــســی احــســان کـنـد
ویحک او را بـر عطای خویش چـندین عشق چیستکـو بــدیـن بــرهـان چــنـویـی را هـمـی حــیـران کــنـد
غــفــلـتــی دارد بــه گـاه لـقــمـه دادن چــون کــرامگـرچـه طـبـعـش گـاه حـکـمت نسـبـت از لـقـمان کـند
هـمــتــش را نــقــطــه وهـمــی اگــر صــورت کــنــدقــطــری از گــردون بــه زیـر نــاخــنـی پــنــهـان کــنــد
عـقـل و جـان گـر روز و شـب در تـحـت فـرمـان وینـدپـس عـجـب نـبــود کـه چـاکـر خـواجـه را فـرمـان کـنـد
هـر کــه خــاک درگـهـش را گـاه ســازد هـفــتــه ایهـمــچــو کــیـوان آســمــان هـفــتــمـیـنـش گــاه بــاد
دوســـتـــانـــش در فـــنـــای دهــر دورنـــد از فـــنـــادشـــمــنــانــش در رجـــای خـــوف پـــاکــنــد از رجـــا
گـر چــه اصــل کـیـمـیـا تــرکـیـب خــاص آمـد ولـیـکهــر کــه او را بـــود مــفــرد یــافــت اصـــل کــیــمــیــا
هـر کـجــا تــمـکـیـنـش آمـد، پــشـت بــنـمـایـد زوالوان کــجــا تــحــســیـنـش آمـد، روی بــنـمــایـد بــقــا
عــلــم و اشــکــال حــســاب انــدر پــنــاه حــفــظ اوایـمــن و روشــن بــمــانــد از بــنـد نـســیـان و خــطــا
در حــســاب او آن تـــفــحــص کــرد کــز روی وقــوفنـیـســت نـامــعــلــوم رایـش جــمـع و تــفــریـق هـبــا
از بــرای بــغـض «لـا» و مـهـر «یـعـطـی » را هـمـیجــذر بــســتــانــد بــرای خــانــه «یـعــطــی » «زلــا»
مــادر ایــام اگــر چـــه از فـــنــا آبـــســـتـــن ســـتچــرخ بــهـر عــمــر اوش افــگــانـه کــردســت از فــنــا
گــاه مــردی و ســخـــا یــک تـــن قــفــای او نــدیــدخــود نــدیــدســت آفــتـــاب آســمــان را کــس قــفــا
عــاقـل از غــافــل جــدا کـردن نـدانـســت ایـچ کـستــا نــیــامــد در مــیــان کــلــکــش چــو خــط اســتــوا
گــر شـــمــال خـــشـــم او بـــر دایــره گــردون زنــدپـــر شــکــن گــردد ســپــهــر آبـــگــون چــون بـــوریــا
ور نــســـیــم فـــعـــل او بـــر مــرکـــز خـــاکـــی وزدزیــر پـــای خـــلــق ســرگــردان شــود چـــون آســیــا
از بـــخــار مــعــده بــر ســر آب نــارد چــشــم آنــکدیـــده را ســـازد ز گـــرد خـــاکـــپــــایـــش تـــوتـــیـــا
چـون ز کـلـک و تـیغ مـی بـاشـد تـن و جـان را نظـامروز رزم و بـــزم دیـــوان بــــا کـــفـــت هـــمـــراه بــــاد
ای کــه از هـمـت ورای چــرخ اعــظــم گـاه تــســتکــیـمـیـای خــواجــگــی در بــنـدگــی درگــاه تــســت
آفــتــاب انـدر فــلــک شــاگــرد ذهـن و رای تــســتمـشـتــری در حــسـرت رخــسـاره چــون مـاه تــسـت
مـشـتـری در طـالـعـت بــا زهـره دایـم هـمـبــرسـتزان کـه او در حــال سـعـد و خــرمـی هـمـراه تــســت
هـیـچ حــقـی نـیـسـت یـک مـخـلـوق را در حـق تــوکــانـچــه داری در دل و جــان خــلـقــت الــاه تــســت
مــنــت ســعــیـی نـدارد بــر تــو چــرخ از بــهـر آنـکخـــود قــوام چـــرخ پـــیــر از دولــت بـــرنــاه تـــســت
جــاه و مـقـدار تــو در رتــبــت بــدان مـوضـع رســیـدکـاسـمـان عـقـل و جـان در تــحـت قـدر و جـاه تـسـت
چـون تـو بـر صـحـرای جـان از عـلـم لـشـگـرگـه زدیعــقــل کــلـی خــاکــروب گـرد لـشــکــرگــاه تــســت
روی پــاداشــی نــبــیـنــد هـرگــز از اعــمــال نــیـکهـر کـه روزی یـا شــبــی در بــنـد بــاد افـراه تــســت
گـــام در مـــیــدان کـــام خـــویــش زن مـــردانــه وارخـوش خـور و مـندیش چـون اقـبـال نیکـوخـواه تـسـت
هر کـسـی بـر حـسـب خـودکـامی بـراند اندر جـهاننوبـت ایشـان گذشـت اکـنون تـوران چـون گـاه تـسـت
هـمـچـنـیـن و بــعـد ازیـن تــا در جــهـان گـردد زمـاندولــتــت را حــکــم بـــاد و عــشــتــرتــت را گــاه بــاد
بــا نـفـاذ حــکـم خــود چــون نـامـه در عــنـبــر زنـیگــرد تـــقـــدیــر فـــنــا صـــد ســـد اســـکــنــدر زنــی
در مــــه آذر ز آذر گـــــل بـــــرآری ســـــاعـــــتـــــیقــــطـــــره ای آب ار ز روی لــــطــــف بـــــر آذر زنــــی
اخــتــران را نـیـســت آبــی بــا تــو کــانــدر زیـرکــیگــر بــخــواهـی خــاک در چــشــم هـزار اخــتــر زنـی
چـــون نــفــاذ حـــکــم ایــزد روز کــوشـــش مــردواربـــا طـــبـــایــع پـــای داری بـــا کــواکـــب ســـر زنــی
بــی سـخــن گـردد زبــانـهـا در دهـنـهـا چــون بــروزآتـــــش انــــدر گــــوهــــر تــــیــــغ زبـــــان آور زنــــی
تـــیــرت از جـــرم ثـــریــا رشـــتـــه گـــوهـــر شـــودبـــر دم گـــاو ســـپـــهــر ار تـــیــر نـــاگـــه بـــر زنـــی
بــــر دم مـــاهـــی بــــدوزی در زمـــان شـــاخ بــــرهگــر ســنــایــی روز کــیــن بـــر چــرخ پــهــنــاور زنــی
صـــورت اقــبـــال را مــانــی کــه از نــیــروی فــعـــلبــر جــهــانــی بــر زنــی گــر در جــهــانــی بــر زنــی
بـــاز در ایــوان چــو گــیــری کــلــک زریــن در بــنــاننــار و نــور بـــیــم و طــمــع انــدر دل لــشـــکــر زنــی
لــیـک روی عــالــم آنــگــه بــرفــروزد چــون نــبــیــدگــر هـمـه خــود را بــه زردی چــنـگ در ســاغــر زنـی
انـدر آن فـرخـنـده مـجــلـس مـطـربــت نـاهـیـد چـرخآفـــتـــابـــت بــــاده، جـــام بــــاده، جـــرم مـــاه بــــاد
چـون بـه طـبـع پـر دلـان افـزون بـود بـر صـلـح جـنـگچــون بــه نــزد بــد دلــان بــهــتــر بــود از نــام نــنــگ
از قـوی دسـتــی اجــل گـردد امـل را پــای سـسـتوز ســبــکــبـــاری قــضــا گــردد قــدر را تــیــز چــنــگ
چــون ثــریـا پــشــت در پــشــت آورنـد از روی مـهـرچــون دو پــیــکــر روی در روی آورنــد از بــهــر جــنــگ
در دو صـــف آتـــش ز طـــبـــع و آبـــروی یـــکـــدگـــرمـــی بــــرنـــد از خـــنـــجـــر آتـــش مـــزاج آب رنـــگ
گــه بــر ســر عــقــل را ســایـه کــنــد تــیـغ یـمــانگــه بــهـر دل در غــم ســفــتــه کــنــد تــیـر خــدنــگ
گـه بــه تـف تـیـغ پـر دل سـنـگ گـردد هـمـچـو مـومگــه ز آه ســرد بــد دل مــوم گــردد هـمــچــو ســنـگ
بـی مـزاج گـرمـی و سـردی شـود چـون بـاد و خـاکجان بی شخص از شتاب و شخصی بی جان از درنگ
گـر کــلـنـگ آنـجــا بــپــرد گـردد از ســهـم و نـهـیـبگـــرد ســـم بــــاد پـــایـــان بـــر هـــوا دام کـــلـــنـــگ
نـاگـهـان تــنـهـا بــرون تــازی چــو بــر چــرخ آفـتــاببـــر فـــراز کـــوه رنــگــی هــمــچـــو انــدر کــوه رنــگ
آن زمــانــت گــر در آن هــیئت فــلــک بــیـنــد شــودنـجـم بــر روی فـلـک چـون نـقـطـه بــر پـشـت پـلـنـگ
تــــا کـــهـــن گـــردد ز مـــاه نـــو بــــقــــای آدمـــیعــمــر تــو چــون مــاه نــو بـــالــنــده و دلــخــواه بـــاد
بــگــذر و بــگــذار گــیـتــی را بــدیـن ســیـرت مــدامگـاه در مـیـدان بــه تــیـغ و گـاه در مـجـلـس بــه جــام
تــات گــاهـی چــرخ چــون نــاهـیـد بــیـنـد در طــربتــات گــاهـی دهـر چــون بــهـرام بــیـنـد بــا حــســام
گــه بــه مـیـدان زیـر رانـت بــاره ای کــز گــرد نـعــلروی خــورشــیـد درخــشــان را کــنـد بــس تــیـره وام
گـه بـه دیـوان هـمـچـو تـیـر انـدر بــنـانـت کـلـک تـیـزخـامـه ای کـو پـخـت کـاری را کـه مـانـد از بـخـت خـام
آن ولـی را گـاه بــخـشـش هـمـچـو دولـت دسـتـیـارو آن عـدو را گـاه کـوشـش هـمـچــو مـحــنـت پــایـدام
زرد گــشــت از قــوت انــدیــشــه و نــبـــود عــجــبگــر کــســـی زانــدیــشــه بـــســیــار گــردد زرد فــام
شــخــص و فــرقـش دارد از صــفــرا و از ســودا اثــرزان بـــود چــون هــر دو گــوهــر گــاه تــنــد و گــاه رام
او میان بـربـسـتـه و چـون او بـه پـیشت چـرخ و دهراو زبـان بـگـشـاده و چـون او بـه مـدحـت خـاص و عـام
خــاصــه ایـن بــنـده کـز آب نـظـم مـدحــت نـاگـهـانشــد چــو دریـای مــحــیـط از در مــدحــت بــا نــظــام
کـز سـرشـت مـدحــت از قـوت نـرویـد زیـن سـپــسجــز حــروف مــدح تــو بــر جــای هـر مـوی از مـســام
چـــون تـــرا دیــدم نــگـــردم گــرد ایــن و آن از آنــکچــون بــه دســت آیـد مـعـانـی کـس نـگـردد گـرد نـام
چون تو در بخشش به هفت اقلیم عالم در کجاستچــون تــو مـمـدوحــی سـزای مـعـنـوی شـعـرم کـدام
جــاه و مــقــدار تــو از زیـنـت بــدان مـوضــع رســیـدکـاسـمـان عـقـل و جــان در تــحـت چـونـیـن جـاه بــاد
هـســت کــمــتــر عــمـر بــدگــوی تــو از روی نـهـاداز چـــراغ بـــی حـــجـــاب انـــدر بـــیـــابــــان روز بـــاد
هــر کـــه از اطـــراف عـــالـــم بـــار کـــرد امـــیــدوارچـون بـدین حـضرت رسـید آن بـار خـویش اینجـا گشاد
در زمـان مـکــرمـت چــون تــو کــجــا بــاشــد کـریـمدر جــهــان مــردمــی هـرگــز نــبــاشــد چــون تــو راد
هـر چـه در گـیتـی حـکـیمـی بـود یک یک سـوی تـوآمـد و بــرخــوانـد شـعـر و صـلـه بــســتــد رفـت شـاد
گر سـوی صـدرت چـو ایشـان آمدم نشـگفـت از آنکهــم نــشــیـنــد گــه گــهـی بــر آشــیـانــه بــاز خــاد
مدحـتـی گفـتـم تـرا چـونان که کـس، کس را نگفـتخـلـعـتـی ده مـر مـرا چـونـان کـه کـس ، کـس را نـداد
مــن ثـــنــاگــوی تـــوام زیــرا نــژادم نــیــســت بـــدخــود نـکــو گـوی تــو نـبــود هـر کـه بــاشــد بــد نـژاد
از سـبـک روحـی که هسـتـی دانم اندیشی بـه دلکــایـن گــران قــواد نــاگــه ســوی مــا چــون اوفــتــاد
ایـن کـریـمـی کـی فـرامـش گـرددم کـز روی لـطــفبــــارهـــا ز آزادمـــردی کـــردی از مـــن بــــنـــده یـــاد
از فـــعـــال شـــاعـــران خــــر تــــمـــیـــز بــــی ادبوز خـــصـــال خـــواجـــگـــان گـــاوریـــش بــــدنـــهـــاد
دولـــتـــی بـــود از تـــو کـــان آزاد و فـــارغ بـــودیـــماز مــحــالــات فــلــان شــاگــرد و بــهــمــان اوســتــاد
خـویـشـتـن را در تـو مـهـتـر چـون بـپـیوسـتـم ز بـیـمرحـمتـی کن بـر چـو من شـاعـر که رحـمت بـر تـو بـاد
در زمــان بــادت بــه نــیـکــو ســیــرتــی عــمــر درازدر ازای عـــمـــر تــــو دســــت زمـــان کـــوتــــاه بــــاد
از بــرای خــدمــتــت را صــف زده هــمــچــون خــدمتــیـغ داران بــا وشــاح و بــا کــمــر هــمــچــون قــلــم
خــاصــه بـــهــر خــلــعــت ذات تـــرا بـــود آنــکــه زدعـــلـــم تــــقـــدیـــر ازل در عـــالـــم صـــورت عـــلـــم
از بـــرای خـــدمــتـــت بـــود آنــکـــه آمــد در وجـــوداز بـــرای رتـــبـــتـــت بـــود آنــکــه رفـــت انــدر عـــدم
تــخـتـه خـاکـی بــدیـن گـیـتـی و گـردون هـنـدسـیمــردمــان هـمــچــون رقــمــهـای کــســور انــدر قــدم
در شـگفـتـی مانده بـودم کین تـبـه کـردن چـراسـتایــن رقــمــهــای چــنــیـن شــایــســتــه را از بــاد رم
تــاکـنـون مـعـلـوم مـن شـد حــکـمـت ایـزد کـه بــوداز بــرای چـون تــو جــمـعـی مـحـو ایـن چــنـدیـن رقـم
هـر کـه نـاقـص بــود لـابــد کـرد نـامـش نـقـص پــاکچـون تــو جــمـعـی زنـده مـانـدی تــا قـیـامـت لـاجــرم
آب را گــر چــه ســوی بـــالــا بــرد ابــر از نــشــیــبهـــم ســـوی دریـــا گـــرایـــانـــســـت دایـــم آن ویــم
تــا زبــانــه صــبــح نــارد چــشــمــهــا را جــز ضــیــاتـــا دهــانــه شـــام نـــارد دیــده هــا را جـــز ظـــلـــم
تـــا ز آب و بـــاد و خـــاک و آتـــش از بـــهــر صــلــاحگـرمـی و خـشـکـی و سـردی و تـری بــاشـد بـه هـم
صــبـــح احــبـــاب تــرا هــرگــز مــبـــادا شــامــگــاهشـــام اعـــدای تـــرا هـــرگـــز مـــبـــادا صـــبـــحـــدم
عــز تــو جــاویــد بـــاد و دولــتــت پــیــوســتــه بـــادبــخــت تــو بــر تــخــت عــز و نــاز شــاهـنـشــاه بــاد



پیاده سازی و اجرا: مهر ارقام رایانه   در فیس بوک به دُرج بپیوندید!   مشاهده شعرهای روزانه دُرج در توییتر    نوا و نماهای دُرج در یوتیوب    فروشگاه اینترنتی آپادانا   حامیان: همراه اول    بانک تات      هر گونه برداشت از مطالب این پایگاه با ذکر منبع، مجاز می باشد.